Trồng đậu trồng cà

Hoe hoe hoa khế

Khế ngọt khế chua

Cột đình cột chùa

Hai tay ôm cột

Cây cam cây quýt

Cây mít cây hồng

Cành đa cành nhãn

Có chân thì rụt

— Văn học dân gian Việt Nam
Đồng dao 'Trồng đậu trồng cà' là một bài hát ru quen thuộc, thể hiện sự phong phú của đời sống nông nghiệp và kinh nghiệm dân gian Việt Nam. Bài đồng dao gợi lên hình ảnh lao động và sinh hoạt thường ngày.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu hát miêu tả hành động trồng các loại cây lương thực, rau củ như đậu, cà, các loại cây ăn quả như khế, cam, quýt, mít, hồng, nhãn. 'Cột đình cột chùa' và 'hai tay ôm cột' có thể ám chỉ công việc xây dựng, sửa chữa các công trình công cộng hoặc đơn giản là hình ảnh quen thuộc trong làng quê.

Nghĩa bóng

Bài đồng dao ẩn dụ về sự cần cù, chăm chỉ trong lao động sản xuất để có cuộc sống ấm no. 'Có chân thì rụt' là lời khuyên nhủ răn dạy con cháu phải biết tiết kiệm, tích lũy, không hoang phí, biết giữ gìn thành quả lao động.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài đồng dao này ra đời trong bối cảnh Việt Nam là một nước nông nghiệp lúa nước lâu đời. Hình ảnh 'trồng đậu, trồng cà', 'khế ngọt, khế chua', 'cây cam, cây quýt', 'cây mít, cây hồng', 'cành đa, cành nhãn' phản ánh rõ nét nền nông nghiệp đa canh, đa cây trồng và sự gắn bó mật thiết giữa người dân với thiên nhiên, đất đai. Việc trồng trọt không chỉ cung cấp lương thực, thực phẩm mà còn là một nét đẹp văn hóa, gắn liền với các lễ hội, tín ngưỡng dân gian. 'Cột đình, cột chùa' là những công trình kiến trúc tâm linh, văn hóa quan trọng trong đời sống làng xã xưa, việc nhắc đến chúng cho thấy sự quen thuộc và vai trò của chúng trong cộng đồng. 'Hai tay ôm cột' có thể là hình ảnh ẩn dụ cho công việc xây dựng, tu sửa những công trình này, hoặc đơn giản là hình ảnh con người lao động vất vả, kiên trì. Câu cuối 'Có chân thì rụt' là một bài học kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn cuộc sống, từ bao đời nay, khuyên con người phải biết tích cóp, tiết kiệm, không phung phí của cải làm ra, bởi lẽ 'có chân' (có khả năng, có cơ hội) thì phải biết 'rụt' (gom lại, giữ gìn) để dành dụm cho tương lai, cho những lúc khó khăn, hoạn nạn.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy con cái tiêu xài hoang phí, ông bà thường nhắc 'Tiền cha mẹ làm ra vất vả lắm, có chân thì rụt nhé con!'"
Phân tích: Câu nói này được dùng để răn dạy con cháu về giá trị của đồng tiền và sự cần thiết phải tiết kiệm, không phung phí, liên hệ trực tiếp đến ý nghĩa của câu cuối trong bài đồng dao, khuyên nhủ nên tích lũy của cải làm ra.

Kết luận

Đồng dao 'Trồng đậu trồng cà' là bài học về lao động, về ý thức tiết kiệm, thể hiện triết lý sống giản dị, sâu sắc của người Việt. Giá trị nghệ thuật nằm ở ngôn ngữ mộc mạc, hình ảnh gần gũi, dễ nhớ, dễ thuộc.
# Vũ trụ, con người và xã hội # Khác # nhãn # cam # quýt # khế # dâu # mít # hồng # cây khế # cá

Bài viết liên quan