Được chim bẻ ná, được cá quên nơm

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Được chim bẻ ná, được cá quên nơm" là một lời răn dạy sâu sắc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Nó phản ánh một khía cạnh trong lối ứng xử và đạo lý làm người của ông cha ta từ xưa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này rất dễ hiểu. "Được chim bẻ ná" có nghĩa là khi đã bắt được con chim rồi thì cái ná (công cụ dùng để bắn chim) không còn cần thiết nữa. Tương tự, "được cá quên nơm" nghĩa là khi đã bắt được cá rồi thì cái nơm (dụng cụ để úp bắt cá) cũng trở nên vô dụng.

Nghĩa bóng

Câu thành ngữ này mang ý nghĩa sâu xa, phê phán những kẻ sống bội bạc, quên ơn nghĩa. Khi đạt được mục đích, họ sẵn sàng vứt bỏ những phương tiện, công cụ hay thậm chí là những người đã giúp đỡ mình đạt được điều đó. Đó là lối sống phụ bạc, vô tình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu "Được chim bẻ ná, được cá quên nơm" ra đời từ kinh nghiệm thực tế trong lao động sản xuất và săn bắt của người Việt cổ. Ông cha ta sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp và các hoạt động phụ trợ như chăn nuôi, đánh bắt cá, săn chim. Để có thức ăn, họ phải dùng đến các công cụ như ná (để bắn chim), nơm (để úp bắt cá). Quá trình săn bắt, đánh bắt thường gian nan, đòi hỏi sự kiên trì và đôi khi là cả may mắn. Khi thành công, tức là đã có được con mồi, những dụng cụ hỗ trợ đó trở nên không còn giá trị sử dụng tức thời nữa. Tuy nhiên, việc "quên" ở đây không chỉ đơn thuần là sự lãng quên vật dụng. Nó hàm chứa một bài học về thái độ sống: không được phép trở nên vô ơn, bội bạc với những gì hay những ai đã từng giúp đỡ mình. Lịch sử cũng ghi nhận nhiều câu chuyện về những kẻ "trèo cao ngã đau" vì thói quen quên ơn này, từ đó câu thành ngữ mang tính răn đe, giáo dục sâu sắc.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Anh ta vừa được thăng chức xong thì đã quên hết những người đã dìu dắt anh ta từ ngày đầu vào công ty, đúng là được chim bẻ ná, được cá quên nơm."
Phân tích: Câu này được sử dụng để phê phán thái độ của người vừa được thăng chức. Anh ta đã quay lưng lại với những người đồng nghiệp, cấp trên đã giúp đỡ anh ta trong quá khứ, thể hiện sự vô ơn và bội bạc sau khi đã đạt được mục tiêu của mình.

Kết luận

Đây là một lời cảnh tỉnh về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "ăn quả nhớ kẻ trồng cây". Nó nhắc nhở chúng ta phải biết trân trọng những gì mình đang có và biết ơn những người đã giúp đỡ mình trên con đường đạt được thành công, tránh trở thành kẻ phụ bạc.
# Vũ trụ, con người và xã hội # vô ơn # lòng biết ơn

Bài viết liên quan