Là lượt là vợ thông, lại

Nhễ nhại là vợ học trò

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Là lượt là vợ thông, lại nhễ nhại là vợ học trò" là một câu tục ngữ quen thuộc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Câu nói này phản ánh một cách dí dỏm và sâu sắc hiện thực xã hội xưa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu nói này mô tả sự khác biệt trong cách ăn mặc và sinh hoạt giữa vợ của người làm nghề thông (thợ may, thợ dệt) và vợ của người làm nghề dạy học. "Là lượt" ý chỉ sự chăm chút, ăn mặc đẹp đẽ, trong khi "nhễ nhại" gợi lên hình ảnh xuề xòa, luộm thuộm.

Nghĩa bóng

Câu tục ngữ ngụ ý rằng những người lao động chân tay, làm nghề thủ công (như người làm nghề thông) thường có cuộc sống đủ đầy hơn, nhờ đó vợ con họ được ăn mặc tươm tất hơn. Ngược lại, người làm nghề dạy học, tuy cao quý nhưng thu nhập thường eo hẹp, khiến cuộc sống gia đình đôi khi còn khó khăn, ảnh hưởng đến cả trang phục bên ngoài.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Xuất xứ của câu tục ngữ này gắn liền với bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam thời phong kiến và nửa đầu thế kỷ 20. Nghề "thông" ở đây có thể hiểu là những người làm nghề thủ công, buôn bán nhỏ lẻ, hoặc các nghề có thu nhập ổn định, xoay vòng vốn nhanh, giúp người vợ có điều kiện chăm chút cho bản thân và gia đình. Ngược lại, nghề "học trò" thường chỉ những ông đồ, thầy giáo, nho sinh, những người làm công việc trí óc nhưng thu nhập không cao, thậm chí bấp bênh. Cuộc sống của họ thường gắn liền với sách vở, nghiên cứu, ít có điều kiện để kinh doanh hay tích lũy tài sản. Do đó, người vợ của họ thường phải tần tảo, chi tiêu tiết kiệm, đôi khi không có điều kiện để ăn mặc đẹp đẽ, sang trọng như vợ những người làm nghề có thu nhập khá hơn. Câu tục ngữ phản ánh thực tế phân hóa giàu nghèo, sự chênh lệch về thu nhập giữa các tầng lớp, các nghề nghiệp trong xã hội xưa, nơi mà vật chất đôi khi quyết định cả vẻ bề ngoài.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nhìn cách ăn mặc của chị ấy, ai cũng bảo chắc chị ấy lấy chồng làm nghề kinh doanh, chứ không phải giáo viên như mình nói đâu. Đúng là 'là lượt là vợ thông, nhễ nhại là vợ học trò' nhỉ."
Phân tích: Câu này được sử dụng để nói về sự đối lập trong cách ăn mặc và có thể là cả điều kiện sống giữa vợ một người làm nghề có thu nhập khá (kinh doanh) và vợ một giáo viên (người làm nghề trí thức có thu nhập thường không cao). Người nói dùng câu tục ngữ để minh họa cho nhận định của mình về sự chênh lệch này.

Kết luận

Câu tục ngữ là một lời bình dân, hóm hỉnh về sự khác biệt trong điều kiện kinh tế và cách sinh hoạt của các gia đình dựa trên nghề nghiệp của người chồng. Nó cho thấy cái nhìn thực tế của nhân dân ta về cuộc sống, đồng thời thể hiện sự cảm thông với những khó khăn của người làm nghề trí thức.
# Vũ trụ, con người và xã hội # học trò # thông ngôn # thư lại

Bài viết liên quan