Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu thành ngữ này ra đời từ kinh nghiệm sống và thực tiễn sản xuất nông nghiệp lúa nước lâu đời của người Việt. Trong xã hội xưa, đặc biệt là ở các làng quê, cuộc sống gắn liền với vụ mùa, thường xuyên đối mặt với thiên tai như hạn hán, lũ lụt, mất mùa. Do đó, cái đói, cái nghèo luôn rình rập. Trong hoàn cảnh đó, sự giúp đỡ của làng xóm, bà con chòm xóm, dù là một bát gạo, một nắm cà, hay một miếng trầu, đều vô cùng quý giá. Nó không chỉ xoa dịu cơn đói trước mắt mà còn là nguồn động viên tinh thần to lớn, giúp người gặp khó khăn vượt qua hoạn nạn. Giá trị của sự giúp đỡ được cảm nhận rõ nhất khi người nhận đang thực sự cần nó, khác hẳn với việc nhận được khi đã no đủ, không còn nhu cầu thiết yếu. Câu nói đúc kết kinh nghiệm quý báu đó, đề cao tinh thần lá lành đùm lá rách.