Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu thành ngữ này bắt nguồn từ kinh nghiệm thực tiễn trong lao động sản xuất nông nghiệp và đời sống sinh hoạt của người Việt xưa, đặc biệt là những người sống gắn bó với sông nước, đồng ruộng. Việc câu cá là một hoạt động phổ biến để bổ sung nguồn thực phẩm cho gia đình. Để câu được cá, yếu tố quan trọng hàng đầu là phải có mồi câu. Trong các loại mồi câu phổ biến thời xưa, giun đất là một lựa chọn hiệu quả vì nhiều loại cá ưa thích. Tuy nhiên, giun đất không tự nhiên xuất hiện sẵn có để nhặt, mà phải được tìm kiếm, đào bới từ trong đất ẩm, ven bờ ruộng, bờ ao. Quá trình đào giun đòi hỏi sự kiên nhẫn, chịu khó và bỏ ra công sức lao động. Từ hoạt động cụ thể này, người xưa đã khái quát hóa thành một bài học mang tính quy luật, áp dụng cho mọi lĩnh vực trong cuộc sống: mọi thành quả, mọi sự thành công đều phải bắt đầu từ sự chuẩn bị, sự đầu tư công sức ban đầu.