Nguồn gốc và Xuất xứ
Trong đời sống nông nghiệp lúa nước truyền thống của người Việt, cá chép là một nguồn thực phẩm quan trọng. Tuy nhiên, tập quán canh tác và sinh hoạt xưa đã đúc rút kinh nghiệm quý báu về mùa vụ của các loại thực phẩm. Mùa mưa ở miền Bắc Việt Nam thường kéo dài, mang theo sự thay đổi về nguồn nước, nhiệt độ và tập tính sinh sản của các loài thủy sản. Cá chép, đặc biệt là vào mùa sinh sản (thường vào khoảng tháng 7-9 âm lịch, trùng với mùa mưa), thịt của chúng trở nên bở, nhạt, nhiều xương dăm hơn và có thể chứa các độc tố tích tụ do môi trường nước thay đổi. Vì vậy, người xưa đã quan sát và đúc kết rằng ăn cá chép vào thời điểm này không chỉ không ngon mà còn có thể gây hại cho sức khỏe. Câu thành ngữ ra đời từ kinh nghiệm thực tế này, nó như một lời nhắc nhở về việc phải hiểu biết và tôn trọng quy luật tự nhiên, tránh những lựa chọn mang tính thời điểm mà bỏ qua chất lượng và sự an toàn lâu dài.