Việc người thì sáng

Việc mình thì quáng

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Việc người thì sáng, việc mình thì quáng" là một câu thành ngữ quen thuộc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Nó mượn hình ảnh đời thường để khái quát một thói tật đáng phê phán trong xã hội.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này là khi nhìn việc của người khác thì mắt sáng rõ ràng, thấy hết mọi thứ, nhưng khi nhìn việc của bản thân thì lại trở nên mờ mịt, lờ mờ, không nhận ra hoặc cố tình không thấy.

Nghĩa bóng

Câu thành ngữ phê phán thói quen soi mói, xét nét, chê bai lỗi lầm của người khác một cách dễ dàng. Ngược lại, lại hay bỏ qua, bao che, hoặc không nhận ra những sai sót, khuyết điểm của chính bản thân mình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu thành ngữ "Việc người thì sáng, việc mình thì quáng" ra đời từ kinh nghiệm quan sát đời sống và ứng xử của người dân lao động Việt Nam xưa, chủ yếu gắn liền với đời sống nông nghiệp. Trong làng xã xưa, mọi người sống gần gũi, quan hệ láng giềng, thân tộc chặt chẽ. Việc chung, việc làng, việc họ hàng, hay thậm chí là việc nhà người khác, ai cũng có thể để ý, bàn tán, đưa ra ý kiến. Bởi lẽ, nó có thể ảnh hưởng đến cộng đồng, đến mối quan hệ chung. Tuy nhiên, cái "sáng" ở đây lại mang hàm ý tiêu cực, đó là sự soi mói, dễ dàng phán xét. Ngược lại, "việc mình" là những công việc, trách nhiệm cá nhân, gia đình. Khi đối diện với những việc này, nhiều người lại có xu hướng "quáng", tức là mờ mắt, không nhìn rõ. Có thể vì họ bận rộn, thiếu khả năng, hoặc tệ hơn là cố tình lảng tránh trách nhiệm, bao che cho sai sót của mình vì ngại tai tiếng, vì muốn giữ thể diện, hoặc vì bản tính ích kỷ. Sự tương phản "sáng" và "quáng" đã khắc họa sắc nét thói xấu này, một bài học muôn đời về sự tự nhận thức và tinh thần trách nhiệm.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Anh ta lúc nào cũng chê bai đồng nghiệp làm việc thiếu hiệu quả, nhưng lại không biết rằng việc anh ta thì chậm tiến độ cả tuần nay rồi."
Phân tích: Trong trường hợp này, người nói dùng câu "Việc người thì sáng, việc mình thì quáng" để phê phán thói quen của anh ta. Anh ta chỉ chăm chăm nhìn vào lỗi của người khác (việc người thì sáng) mà không thấy lỗi của mình (việc mình thì quáng).
Ví dụ 2
"Cô ấy luôn là người đầu tiên chỉ ra sai sót trong bài thuyết trình của bạn bè, nhưng lại quên mất rằng mình đã từng mắc lỗi tương tự."
Phân tích: Câu thành ngữ được dùng để ám chỉ sự thiếu tự nhận thức của cô gái. Cô ấy rất nhanh nhạy trong việc nhận lỗi của người khác nhưng lại hay bỏ qua, lơ là những khuyết điểm của bản thân mình.

Kết luận

Câu thành ngữ mang giá trị phê phán sâu sắc, giúp con người nhìn nhận lại bản thân, tránh lối suy nghĩ thiển cận và hành động thiếu trách nhiệm. Nó nhắc nhở mỗi người cần có cái nhìn khách quan, công bằng và trung thực hơn với chính mình.
# Vũ trụ, con người và xã hội # mù quáng # sáng suốt

Bài viết liên quan