Anh làm ông đại trụ, đứng chánh tế giữa làng

Tấm thân em như hai con hạc ngọc, đậu trên án vàng ngó ra

– Anh làm ông đại trụ, vua bổ đi ngoại tỉnh, đường xa

Quê nhà làng có khai niên lễ lệ, rể nhượng ông gia hầu thần.

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Anh làm ông đại trụ... hầu thần" là một lời tỏ tình mộc mạc, chân thành trong kho tàng dân ca Việt Nam. Lời ca thể hiện khát vọng gắn bó, xây dựng hạnh phúc gia đình bền chặt giữa hai người.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người con trai ví mình như cây cột lớn, trụ cột của làng, được vua bổ nhiệm cai quản nơi xa. Người con gái ví mình như đôi hạc ngọc đậu trên án vàng, luôn hướng về người yêu.

Nghĩa bóng

Qua hình ảnh ví von, câu ca thể hiện mong muốn của chàng trai về một vị trí vững chãi, có trách nhiệm trong xã hội, sẵn sàng hy sinh vì làng quê. Cô gái lại ẩn dụ về sự tôn quý, duyên dáng và tình cảm son sắt hướng về người mình yêu.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này thuộc thể loại ca dao tình yêu đôi lứa, thường được nam nữ hát giao duyên trong các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng ở làng quê Việt Nam xưa, đặc biệt là những vùng có tập tục hát ghẹo, hát đối. "Ông đại trụ" là hình ảnh biểu tượng cho người trụ cột, có vai trò quan trọng trong làng, là người được dân làng tín nhiệm và giao phó trách nhiệm lớn. Việc "vua bổ đi ngoại tỉnh, đường xa" cho thấy chàng trai là người có năng lực, được xã hội công nhận và có cơ hội lập công danh. "Hai con hạc ngọc đậu trên án vàng" là hình ảnh đẹp đẽ, quý giá, thể hiện sự thanh cao, duyên dáng của người con gái. "Ngó ra" thể hiện sự hướng về, mong đợi, chung thủy. "Khai niên lễ lệ" chỉ các lễ hội đầu năm, dịp quan trọng của làng. "Rể nhượng ông gia hầu thần" thể hiện vai trò của người con rể trong việc giúp đỡ, phụng sự gia đình nhà vợ, đặc biệt trong các nghi lễ thờ cúng thần linh, tổ tiên. Tất cả những hình ảnh, chi tiết này kết hợp lại cho thấy mong ước về một mối quan hệ môn đăng hộ đối, sự gắn kết giữa hai gia đình và sự chung thủy, vun đắp cho hạnh phúc gia đình.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi chàng trai được thăng chức và phải chuyển công tác xa, cô gái hát cho chàng nghe những lời này."
Phân tích: Cô gái ví von mình như đôi hạc ngọc luôn hướng về chàng trai như "ông đại trụ" của làng, thể hiện sự thủy chung son sắt và mong muốn chàng trai vẫn luôn nhớ về quê nhà và tình cảm của mình.

Kết luận

Câu ca dao là minh chứng cho nghệ thuật ví von tinh tế của ca dao Việt Nam, thể hiện khát vọng về sự ổn định, vị thế xã hội và tình yêu đôi lứa thủy chung. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc về tình yêu, trách nhiệm và sự gắn bó với quê hương.
# Trào phúng, phê phán đả kích

Bài viết liên quan