Bộ xuống thì sở mổ trâu,

Sở lên, bộ hỏi “Đi đâu đấy mày?”

Câu ca dao 'Bộ xuống thì sở mổ trâu, Sở lên, bộ hỏi “Đi đâu đấy mày?”' là một lời than thở, một lời oán thán của người nông dân trước cảnh sưu cao thuế nặng thời xưa. Câu ca dao phản ánh một phần hiện thực khắc nghiệt của đời sống nhân dân.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là dưới các triều đại mà chế độ sưu thuế hà khắc, quan lại hoành hành. Người nông dân, vốn là lực lượng sản xuất chính, thường xuyên phải gánh chịu những khoản thuế, lệ vô lý. "Bộ" ở đây có thể hiểu là quan lại, triều đình, những người có chức sắc đi tuần tra, kiểm soát hoặc thu thuế. "Sở mổ trâu" là một hình ảnh ẩn dụ cho việc dân chúng phải cúng tế, dâng lễ vật thịnh soạn cho quan lại khi họ đến thăm hoặc đi qua. Việc mổ trâu là một sự kiện lớn, tốn kém, cho thấy sự hy sinh, vất vả của người dân để làm hài lòng quan trên. Ngược lại, khi quan quân "lên" (trở về), họ lại tỏ ra không biết gì, thậm chí còn tra hỏi dân chúng "Đi đâu đấy mày?", ngụ ý có thể là sự nghi ngờ, dòm ngó, hoặc để kiếm cớ gây khó dễ, thu thêm. Câu ca dao thể hiện sự mâu thuẫn, bất công trong mối quan hệ giữa người cai trị và người bị trị, phản ánh chân thực cuộc sống lầm than của người nông dân xưa.

Câu ca dao là một tác phẩm nghệ thuật dân gian có giá trị. Nó không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện tinh thần phản kháng, sự thông minh và óc châm biếm sắc sảo của nhân dân lao động. Câu ca dao để lại bài học sâu sắc về sự bất công và lòng dân.