Cao chê ngỏng, thấp chê lùn

Béo chê béo trục béo tròn

Gầy chê xương sống xương sườn bày ra

Câu ca dao "Cao chê ngỏng, thấp chê lùn..." là một lời than thở, phê phán những thói xấu trong lời ăn tiếng nói của con người. Tác phẩm thể hiện rõ nét tư duy và thái độ sống của người xưa đối với những lời nói thiếu suy xét, gây tổn thương người khác.

Câu ca dao này ra đời từ trong đời sống sinh hoạt, giao tiếp hàng ngày của người Việt xưa, đặc biệt là ở những vùng nông thôn nơi mà các mối quan hệ cộng đồng, láng giềng rất gần gũi. Trong xã hội phong kiến xưa, dù không có những phương tiện truyền thông đại chúng như ngày nay, nhưng những lời nói, tiếng xấu vẫn có thể lan truyền rất nhanh. Tập quán bình phẩm, chê bai ngoại hình, tính nết của người khác là một thói quen khá phổ biến, đôi khi xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, đôi khi lại mang ác ý hoặc đơn giản chỉ là thói quen buôn chuyện. Người xưa nhận thấy tác hại của những lời nói đó, nó làm tổn thương người nghe, gây mất đoàn kết cộng đồng. Vì vậy, họ đã đúc kết lại thành những câu ca dao dễ nhớ, dễ thuộc để răn dạy con cháu, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Câu ca dao này phản ánh một thực tế văn hóa ứng xử, một khía cạnh của đời sống tinh thần dân gian, nhấn mạnh giá trị của sự tôn trọng và lòng nhân ái trong cộng đồng.

Tác phẩm là lời cảnh tỉnh về thói quen bình phẩm, chê bai. Nó đề cao giá trị của sự thấu hiểu, tôn trọng sự khác biệt và yêu cầu mỗi người phải có ý thức giữ gìn lời ăn tiếng nói, tránh gây tổn thương cho cộng đồng. Giá trị nhân văn sâu sắc của câu ca dao vẫn còn nguyên giá trị.