Chết thời làm kiếp mẹ ranh

Sống thời đánh đĩ thập thành tứ phương

Câu ca dao "Chết thời làm kiếp mẹ ranh, Sống thời đánh đĩ thập thành tứ phương" là một lời than thở đầy chua xót về thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Nó phản ánh hiện thực khắc nghiệt và sự bất công mà họ phải gánh chịu.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là những giai đoạn suy thoái, bất ổn. Xã hội cũ thường coi thường phụ nữ, xem họ là công cụ, là tài sản của đàn ông. Những người phụ nữ không may mắn, góa bụa, nghèo đói, hoặc bị xã hội ruồng bỏ thường rơi vào cảnh túng quẫn, không còn con đường nào khác ngoài việc phải làm những nghề bị coi là đê tiện, nhơ nhuốc để kiếm sống, nuôi thân hoặc gia đình. "Mẹ ranh" là cách nói dân gian chỉ những người làm nghề mại dâm, còn "đánh đĩ" cũng ám chỉ hành nghề này. "Thập thành tứ phương" ý nói làm nghề này ở khắp nơi, không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, chỉ cần có tiền là có thể mua vui. Câu ca dao này là tiếng lòng của những người phụ nữ bất hạnh, là sự phản ánh chân thực về một góc khuất tối tăm của xã hội xưa, nơi mà thân phận người phụ nữ bị rẻ rúng và cuộc đời họ đầy rẫy những bi kịch.

Câu ca dao là một tác phẩm nghệ thuật dân gian có giá trị hiện thực sâu sắc. Nó thể hiện tài năng của nhân dân trong việc dùng ngôn từ giản dị mà gợi cảm để phản ánh những vấn đề xã hội phức tạp và nỗi lòng của con người.