Chuông trên lầu kêu sáu khắc

Trống ngoài bắc vội đổ tam canh

Lịch sự chi mà năm bảy người giành

Giả như con cá chợ, ai giành lấy mua

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Chuông trên lầu kêu sáu khắc..." là một lời than thở, phê phán sâu sắc về thói hám danh, tranh giành quyền lực vô bổ trong xã hội cũ. Nó phản ánh thực trạng xã hội đầy rẫy bất công và sự vô nghĩa của những cuộc đấu đá quyền lực.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao tả cảnh chuông trên lầu (thường là nơi quan lại) điểm từng khắc giờ, và tiếng trống báo hiệu giờ canh khuya ngoài đình làng vang lên. Hai âm thanh này chỉ thời gian tuần tự, khách quan, không ai nắm giữ được.

Nghĩa bóng

Vế sau "Lịch sự chi mà năm bảy người giành..." phê phán những kẻ cố công tranh giành chức tước, địa vị, danh vọng một cách vô nghĩa, giống như cá ở chợ ai trả giá cao hơn thì mua được, không phải là thứ ai muốn là có được hay giữ được. Câu ca đề cao thái độ sống thanh cao, không màng danh lợi.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, khi mà chế độ quan lại, triều đình là trung tâm của quyền lực và danh vọng. Tiếng chuông trên lầu (thường là lầu chuông của triều đình hoặc phủ huyện) và tiếng trống tam canh (tiếng trống canh đêm của làng xã) là những âm thanh quen thuộc, gắn liền với đời sống sinh hoạt và sự vận hành của xã hội xưa. "Sáu khắc" và "tam canh" là những cách đếm giờ cổ xưa. Việc phân biệt rõ ràng hai âm thanh này, một thuộc về triều đình, một thuộc về dân dã, cho thấy sự đối lập giữa nơi phát ra quyền lực và đời sống thực tế của nhân dân. Vế sau "Lịch sự chi mà năm bảy người giành, giả như con cá chợ, ai giành lấy mua" là lời bình luận mang tính phê phán cao. Nó ví von chức tước, quyền lực như món hàng ngoài chợ, có thể dùng tiền hoặc sức mạnh để giành lấy, nhưng thực chất đó là sự giành giật phù phiếm, vô nghĩa và làm mất đi phẩm giá. Điều này phản ánh sự mục nát, thối nát của bộ máy quan lại, nơi mà quyền lực có thể bị mua bán, tranh giành một cách trắng trợn, gây bức xúc trong dân gian. Câu ca dao là tiếng lòng của người dân lao động, chứng kiến sự bất công và mong muốn một xã hội công bằng hơn.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Trong cuộc họp bầu ban cán sự lớp, khi thấy hai bạn cứ tranh cãi gay gắt về vị trí lớp trưởng, tôi đã nói khẽ: "Thôi các cậu ơi, lịch sự chi mà năm bảy người giành"."
Phân tích: Câu nói này được dùng để khuyên can hai bạn ngừng tranh giành vị trí lớp trưởng một cách không cần thiết. Nó ngụ ý rằng vị trí này không quá quan trọng đến mức phải đấu đá, và việc tranh giành này là vô nghĩa, không làm tăng thêm giá trị hay phẩm giá của họ.

Kết luận

Đây là lời ca dao mang tính thời sự, phê phán sâu sắc thói hám danh, tranh giành quyền lực vô nghĩa. Nó đề cao giá trị sống thanh cao, coi thường danh lợi phù phiếm, thể hiện trí tuệ và ước vọng công bằng của nhân dân.
# Trào phúng, phê phán đả kích

Bài viết liên quan