Đêm khuya ai gọi sang đò

Có phải thóc thuế thì cho xuống thuyền

Thóc thuế xin chở trước tiên

Có nước nóng uống, chèo liền sang ngay

Mặc dầu gió rét đêm nay

Thịt da tê buốt cóng tay cũng chèo

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Đêm khuya ai gọi sang đò" là một áng văn chương dân gian giàu hình ảnh, thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm của người chèo đò. Tác phẩm phản ánh sâu sắc đời sống lao động và tâm lý con người.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca diễn tả cảnh người chèo đò vào đêm khuya, khi có người gọi sang sông. Người chèo đò ban đầu dò hỏi xem việc gấp có phải là chuyện thóc thuế hay không, vì đó là nghĩa vụ quan trọng và cấp bách đối với người dân.

Nghĩa bóng

Ẩn dụ cho tinh thần sẵn sàng phục vụ, không ngại khó khăn, vất vả vì việc công, việc nghĩa. Câu ca đề cao trách nhiệm, sự chuyên cần và lòng quả cảm của người lao động, dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà nghề nông chiếm vị trí chủ đạo và việc thu thuế nông sản (thóc thuế) là một nghĩa vụ thiêng liêng, thường xuyên. Người dân phải nộp một phần sản phẩm làm ra cho triều đình hoặc quan lại. "Thóc thuế" trở thành biểu tượng cho những công việc khẩn cấp, quan trọng, đôi khi là gánh nặng, nhưng vẫn phải tuân thủ. Người chèo đò, một hình ảnh quen thuộc ở các làng quê nông nghiệp gắn liền với sông nước, là người làm công việc mưu sinh nhưng cũng đồng thời phục vụ cộng đồng. Việc họ sẵn sàng chèo đò trong đêm khuya giá rét, dù có thể nguy hiểm, để giúp người dân hoàn thành nghĩa vụ "thóc thuế" hoặc giải quyết việc gấp cho thấy sự gắn bó, tương trợ lẫn nhau trong làng xóm và tinh thần trách nhiệm với công việc chung. Hoàn cảnh đêm khuya, gió rét, tê buốt càng làm nổi bật sự hy sinh, tận tụy của người chèo đò.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi đi làm về muộn và có việc gấp cần phải giải quyết, tôi có thể nói đùa với bạn bè: "Thôi, cứ như câu "Đêm khuya ai gọi sang đò" vậy, dù mệt cũng phải cố"."
Phân tích: Câu nói được sử dụng để diễn tả sự sẵn sàng đối mặt với khó khăn, vất vả để hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng hoặc giải quyết công việc khẩn cấp, ngay cả khi đã thấm mệt, tương tự như người chèo đò phải ra khơi giữa đêm khuya.

Kết luận

Câu ca dao "Đêm khuya ai gọi sang đò" không chỉ là lời ca về nghề chèo đò mà còn là bài học về tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và lòng quả cảm. Tác phẩm mang giá trị nhân văn sâu sắc, ca ngợi phẩm chất cao đẹp của người lao động Việt Nam.
# Vũ trụ, con người và xã hội # Trào phúng, phê phán đả kích # sưu thuế # con đò # hạt thóc

Bài viết liên quan