Đèn nhà lầu hết dầu đèn tắt

Lửa nhà máy hết cháy thành than

Nhang chùa Ông hết mạt nhang tàn

Kể từ khi em biết được chàng

Đêm về em lăn lộn như con chim phượng hoàng bị tên

Câu ca dao thể hiện nỗi lòng tương tư mãnh liệt của người con gái khi yêu. Bài ca dao sử dụng hình ảnh ẩn dụ sinh động để miêu tả tâm trạng nhớ nhung, da diết không nguôi.

Câu ca dao này thuộc thể loại ca dao than thân, là những lời tâm tình của người phụ nữ trong xã hội xưa, đặc biệt là những người nông dân lam lũ. Trong bối cảnh xã hội phong kiến, phụ nữ thường có ít quyền tự quyết về tình duyên, hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt hoặc dựa trên các yếu tố môn đăng hộ đối. Khi nảy sinh tình cảm với người mình yêu thương nhưng không thể đến được với nhau, họ thường mượn lời ca dao để bày tỏ nỗi lòng, than thân trách phận. Hình ảnh "đèn nhà lầu", "lửa nhà máy", "nhang chùa Ông" là những vật dụng quen thuộc trong đời sống sinh hoạt xưa, gắn liền với ánh sáng, hơi ấm, sự linh thiêng và nhang khói. Việc "hết dầu", "hết cháy thành than", "hết mạt nhang tàn" gợi lên sự cạn kiệt, tiêu hao năng lượng, sự mất mát và tàn lụi. Những hình ảnh này được ví von với trạng thái của người con gái khi tương tư, khi tình yêu chiếm trọn tâm trí, khiến cô gái "lăn lộn như con chim phượng hoàng bị tên" – một hình ảnh vô cùng đau đớn, quằn quại và bất lực. Điều này phản ánh thực trạng tình yêu đôi lứa bị ngăn cản bởi lễ giáo, bởi hoàn cảnh trong xã hội xưa, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp của tình yêu chân thành, mãnh liệt.

Câu ca dao là minh chứng cho sức sáng tạo dồi dào của dân gian trong việc diễn tả tình cảm con người. Nó không chỉ khắc họa tâm trạng tương tư sâu sắc mà còn ẩn chứa bài học về giá trị của tình yêu chân thành, dù trong hoàn cảnh nào cũng đáng trân trọng.