Hôm qua em đi hái chè

Gặp thằng phải gió nó đè em ra

Em lạy mà nó chẳng tha

Nó đem đút cái mả cha nó vào

Bấy giờ em biết làm sao

Nếu em càng giẫy, nó vào thêm sâu

Cái gì như thể củ nâu

Cái gì như cái cần câu vật vờ.

Bài ca dao "Hôm qua em đi hái chè" là một tác phẩm dân ca độc đáo, phản ánh chân thực những góc khuất trong đời sống tình cảm và xã hội xưa. Lời lẽ mộc mạc nhưng ẩn chứa nhiều tầng nghĩa sâu sắc.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi và bất công. Hoàn cảnh ra đời có thể gắn liền với thực tiễn sinh hoạt của người dân lao động, đặc biệt là những cô gái trẻ phải đi làm nương rẫy, hái chè xa nhà. Việc phải đối mặt với những kẻ lạ mặt, có ý đồ xấu hoặc những kẻ lợi dụng lúc vắng vẻ để thực hiện hành vi cưỡng bức là điều có thể xảy ra. Sự thiếu vắng các biện pháp bảo vệ pháp lý hoặc xã hội cho phụ nữ trong thời kỳ đó càng làm cho tình cảnh của họ thêm bi đát. Lời lẽ "phải gió" không chỉ ám chỉ một cơn gió lốc bất thường mà còn mang hàm ý về một kẻ lạ mặt, không có thân phận rõ ràng, hành động theo dục vọng nhất thời. Việc cô gái "lạy" mà kẻ kia không tha cho thấy sự bất lực và bế tắc tột cùng, dù đã dùng đến cả sự van xin. Hình ảnh "củ nâu", "cần câu" là những vật dụng quen thuộc trong đời sống nông nghiệp, dân dã, được nhân dân xưa dùng để ví von một cách kín đáo, tế nhị nhưng đầy sức gợi hình về hành vi trái luân thường đạo lý.

Tác phẩm là lời than thân trách phận, đồng thời là tiếng nói tố cáo mạnh mẽ hành vi bạo lực, xâm hại tình dục. Giá trị nghệ thuật nằm ở cách sử dụng ngôn ngữ dân dã, hình ảnh ẩn dụ độc đáo, giàu sức biểu cảm.