Kẻ đi kiệu, người đánh cờ

Kẻ thời đọc sách người xem thơ nói tuồng

Chồng tôi trốn tránh luôn luôn

Chuyện chi không nói giả tuồng đứa câm

Nghĩ ra chuốc khổ vào thân

Trách cho bà Nguyệt xe lầm mối tơ

Tiếc công phu mấy đợi mấy chờ

Sĩ nho không gặp, gặp đứa khờ làm chi

Hay vầy tui chẳng có chồng chi

Một mình ở vậy quy y lên chùa

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao than thân trách phận này miêu tả nỗi khổ của người phụ nữ lấy phải người chồng không xứng đôi, vô dụng. Lời ca thể hiện sự bất mãn, thất vọng và nuối tiếc về lựa chọn hôn nhân không như ý.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả cảnh người vợ mong muốn chồng có tài năng, chí khí như những người đàn ông thời xưa: kẻ thì cưỡi kiệu uy nghiêm, người thì đánh cờ tài trí, người thì đọc sách thánh hiền, người thì làm thơ, diễn tuồng. Tuy nhiên, chồng mình lại thờ ơ, lảng tránh, như người câm không nói năng gì.

Nghĩa bóng

Ẩn dụ về sự đối lập giữa mong muốn và thực tế, ngụ ý người chồng thiếu năng lực, không lo được cho vợ con, khiến người vợ phải chịu khổ. Câu ca còn mang bài học về sự lựa chọn bạn đời, tránh để tình duyên lỡ dở, hối hận cả đời.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà hôn nhân thường do gia đình sắp đặt, cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, hoặc dựa trên các tiêu chuẩn môn đăng hộ đối về danh vọng, tài sản. Người phụ nữ có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ nề nếp gia phong và hạnh phúc gia đình. Khi cuộc sống hôn nhân không như ý, họ thường mượn ca dao, dân ca để bày tỏ tâm tư, nỗi lòng. Hình ảnh "kẻ đi kiệu, người đánh cờ", "đọc sách, xem thơ, nói tuồng" là những biểu tượng cho người đàn ông có địa vị, tài năng, hoặc chí ít là có những thú vui tao nhã, thể hiện sự sung túc, trí thức của thời đại cũ. Người phụ nữ xưa khao khát có được người chồng như vậy để nương tựa, để cuộc sống thêm phần đảm đang, vẻ vang. Ngược lại, việc "chồng tôi trốn tránh luôn luôn", "giả tuồng đứa câm" cho thấy sự bất lực, vô dụng, không có khả năng gánh vác việc gia đình, khiến người vợ phải "chuốc khổ vào thân", trách "bà Nguyệt xe lầm mối tơ", thể hiện sự oán trách về duyên phận éo le, không gặp được người xứng đáng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe nó than thở về chồng lười biếng, tôi chỉ biết nói: "Thôi, ai rồi cũng 'kẻ đi kiệu, người đánh cờ', còn mình thì lấy phải đứa vụng về"."
Phân tích: Câu này được dùng để an ủi người phụ nữ đang gặp hoàn cảnh tương tự, so sánh với hình ảnh trong ca dao để diễn tả sự đối lập giữa mong muốn về người chồng lý tưởng và thực tế người chồng hiện tại không như ý, làm nổi bật nỗi khổ của họ.

Kết luận

Đoạn ca dao là lời than thở chân thực, sâu sắc về bi kịch hôn nhân không môn đăng hộ đối trong xã hội xưa. Tác phẩm thể hiện tài năng của nhân dân trong việc chắt lọc ngôn ngữ bình dị để diễn tả những nỗi niềm sâu kín, chua xót.
# Trào phúng, phê phán đả kích # vợ chồng # lười biếng # ông Tơ bà Nguyệt

Bài viết liên quan