Không tham cống, nỏ tham nghè

Thương thầy chuông mõ mà nghe điệu đàn

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Không tham cống, nỏ tham nghè / Thương thầy chuông mõ mà nghe điệu đàn" là một lời răn dạy sâu sắc về đạo lý sống, thể hiện quan điểm sống thanh cao, coi trọng giá trị tinh thần hơn vật chất.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen là không ham hố những thứ hào nhoáng bên ngoài như chức tước (nghè) hay tiền bạc (cống). Câu thứ hai diễn tả việc yêu thích tiếng đàn, tiếng chuông, những âm thanh mang lại sự thư thái, an lạc trong tâm hồn, thay vì chạy theo danh lợi phù phiếm.

Nghĩa bóng

Câu ca dao khuyên con người ta nên sống giản dị, biết đủ, coi trọng những giá trị tinh thần, văn hóa, nghệ thuật. Nó đề cao lối sống thanh bần, không màng danh lợi, tìm kiếm hạnh phúc từ những điều bình dị, cốt lõi.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này bắt nguồn từ kinh nghiệm sống và triết lý "chơi" của người Việt xưa, đặc biệt là tầng lớp nho sĩ, trí thức hoặc những người lao động có tâm hồn phong phú. "Cống" ở đây có thể hiểu là của cống nạp, vật phẩm dâng lên, ám chỉ sự giàu sang, vật chất. "Nghè" là cái đình, nơi hội họp của làng xã, nhưng cũng thường là nơi quan lại, chức sắc tụ tập, đại diện cho quyền lực, danh vọng. Việc "không tham" hai thứ này cho thấy một thái độ khinh bỉ phú quý, không màng danh lợi. Ngược lại, "thương thầy chuông mõ" lại là một cách nói ẩn dụ tinh tế. "Chuông mõ" thường gắn liền với đời sống tâm linh, tôn giáo (chùa chiền) hoặc những thú vui tao nhã, mang tính giáo dục, hướng thiện. "Nghe điệu đàn" rõ ràng là sự thưởng thức nghệ thuật, một thú vui tao nhã, giúp tâm hồn thư thái. Qua đó, câu ca dao phản ánh một phần đời sống tinh thần phong phú, coi trọng giáo dục, văn hóa, tâm linh hơn là vật chất và quyền lực của người dân Việt Nam trong lịch sử, khi họ phải đối mặt với những áp bức, bất công của xã hội phong kiến.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy bạn mình quá mải mê chạy theo tiền bạc, bỏ bê gia đình, tôi đã khuyên: "Không tham cống, nỏ tham nghè, thương thầy chuông mõ mà nghe điệu đàn" nhé."
Phân tích: Câu ca dao được sử dụng để khuyên nhủ người bạn, khích lệ họ thay đổi cách sống, bớt chạy theo vật chất phù phiếm, tìm kiếm niềm vui và sự cân bằng trong cuộc sống từ những giá trị tinh thần, văn hóa, nghệ thuật.

Kết luận

Câu ca dao là lời khuyên ý nghĩa về lối sống biết đủ, coi trọng giá trị tinh thần, giáo dục và văn hóa. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, đề cao phẩm giá con người và hướng tới một cuộc sống an lạc, hạnh phúc.
# Tình yêu đôi lứa # Trào phúng, phê phán đả kích # ông nghè # sư sãi # ông cống # cái mõ

Bài viết liên quan