Mấy ông quan huyện Thanh Trì

Khéo khôn: mỡ lấy, xương bì ông không

Lỗ lãi ông đắn sâu nông

Được lời ông lấy, lễ không thèm nhìn

Kiện cáo vài lạng làm tin

Của cái ông vét, ông tìm ở dân

Việc phạt ông bảo là ân

Ân quan mà xuống, manh áo dân chẳng còn

Đoạn ca dao trên là lời tố cáo sâu sắc bộ mặt quan lại tham ô, nhũng nhiễu dân lành thời xưa. Tác phẩm phản ánh hiện thực xã hội đầy bất công và sự khốn khổ của người dân khi phải đối mặt với những kẻ nắm quyền.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là vào những thời kỳ mà bộ máy quan lại có biểu hiện suy đồi, tham nhũng tràn lan. Quan lại địa phương, như vị quan huyện Thanh Trì được nhắc đến, thường lợi dụng chức quyền để vơ vét tài sản của nhân dân. Nghề nông là chủ yếu, đời sống người dân vốn đã vất vả, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, nên khi gặp phải những quan lại tham lam, sự khốn cùng càng thêm chồng chất. "Mỡ lấy, xương bì" là những thứ có thể khai thác từ con vật, ám chỉ việc quan lại bòn rút từng chút một, không bỏ sót thứ gì. "Lỗ lãi ông đắn sâu nông" cho thấy sự tính toán thiệt hơn, mưu mẹo để trục lợi. "Kiện cáo vài lạng làm tin" thể hiện việc chỉ cần một chút lý do nhỏ, một vụ kiện nhỏ cũng đủ để quan lại có cớ moi tiền dân. "Vét, tìm ở dân" là hành động tàn nhẫn, không chừa lại thứ gì. "Phạt là ân" là cách nói mỉa mai, đanh thép, chỉ ra sự trơ trẽn của quan lại khi coi việc trừng phạt, làm khổ dân như một ân huệ. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này gắn liền với thực tiễn đời sống nông nghiệp, khi người dân cần sự công bằng, minh bạch từ bộ máy cai trị để yên tâm lao động sản xuất. Sự ra đời của những câu ca dao như thế này thể hiện tiếng nói phản kháng mạnh mẽ của nhân dân trước bất công xã hội, là bài học cảnh tỉnh cho những kẻ làm quan.

Đoạn ca dao là lời tố cáo đanh thép, chân thực về thói tham quan ô lại, thể hiện sự bất bình và khát vọng công lý của nhân dân. Với ngôn ngữ hình ảnh sinh động, giọng điệu mỉa mai sâu cay, tác phẩm có giá trị nghệ thuật và tư tưởng sâu sắc.