Thầy mẹ em tham ruộng đầu cầu

Tham nhà con một tham trâu đầy chuồng

Thầy mẹ em tham bạc tham tiền

Tham con lợn béo cầm duyên em già

Để đến nay anh cưới em nửa con gà

Dăm ba sợi bún một và hạt xôi

Câu ca dao phản ánh một thực trạng đáng buồn trong xã hội xưa, nơi lòng tham của cha mẹ đã đẩy con gái vào cảnh lỡ dở, thiệt thòi trong hôn nhân. Nó là lời than thở, trách móc đầy xót xa.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, nơi mà quan niệm trọng vật chất, coi con gái là đối tượng có thể trao đổi để củng cố địa vị kinh tế, xã hội của gia đình còn nặng nề. Cuộc sống nông nghiệp lúa nước với các vật nuôi như trâu, lợn và tài sản như ruộng đất, tiền bạc là thước đo sự giàu có. Trong nền văn hóa chịu ảnh hưởng của Nho giáo, hôn nhân thường không dựa trên tình yêu mà là sự sắp đặt của cha mẹ, đôi khi vì lợi ích gia đình. Việc gả bán con gái, đặc biệt là những cô con gái lớn tuổi, cho những người giàu có nhưng không môn đăng hộ đối, hoặc vì để có được một lễ vật cưới hậu hĩnh, là một thực tế phổ biến. Câu ca dao này thể hiện tiếng lòng của những người phụ nữ bị đặt vào tình thế éo le đó, lên án những bậc làm cha mẹ chỉ biết đến cái 'tham' mà quên đi trách nhiệm nuôi dưỡng, vun vén cho hạnh phúc đích thực của con mình, dẫn đến cảnh con gái bị 'lỡ duyên'.

Câu ca dao là một tác phẩm nghệ thuật dân gian độc đáo, mang giá trị hiện thực sâu sắc. Nó không chỉ tố cáo thói tham lam mà còn thể hiện sự đồng cảm, xót thương cho số phận người phụ nữ trong xã hội cũ.