Mồ cha thằng đốn cây bần

Không cho ghe cá đậu gần ghe tôm

Câu ca dao 'Mồ cha thằng đốn cây bần/Không cho ghe cá đậu gần ghe tôm' là một lời nguyền rủa đầy cay đắng trong kho tàng ca dao Việt Nam. Nó thể hiện sự bất bình trước hành động ích kỷ, cản trở sinh kế của người khác.

Câu ca dao này xuất phát từ kinh nghiệm thực tế của đời sống ngư dân vùng sông nước Việt Nam. Cây bần (còn gọi là cây gáo, cây gác...) là loại cây đặc trưng mọc ở vùng ngập mặn, cửa sông, bờ biển, có bộ rễ chùm khỏe mạnh, ăn sâu vào lòng đất và lan rộng. Rễ bần không chỉ giúp giữ đất, chống xói lở mà còn là nơi trú ẩn, sinh sản lý tưởng cho tôm cá, là môi trường sống tự nhiên của hệ sinh thái thủy sinh. Ngư dân thường dựa vào các bãi bần để neo đậu ghe thuyền, đặc biệt là vào mùa đánh bắt cá, tôm. Hành động 'đốn cây bần' ở đây không đơn thuần là chặt một cái cây mà là phá hủy môi trường sống, là hành động hủy hoại sinh kế của cả cộng đồng ngư dân. Việc một người vì lợi ích riêng (có thể là lấy gỗ, khai khẩn đất đai...) mà chặt phá cây bần, khiến ngư dân không còn chỗ đậu ghe, không bắt được tôm cá, đã gây ra sự phẫn nộ tột cùng. Lời nguyền 'Mồ cha' là cách nói cực kỳ nặng nề, thể hiện sự căm ghét, mong muốn kẻ gây họa phải chịu hậu quả nặng nề nhất, thậm chí là liên quan đến cả tổ tiên, dòng họ. Câu ca dao này phản ánh rõ nét tập quán sinh hoạt, kinh tế dựa vào sông nước và thái độ ứng xử của cộng đồng trước những hành vi làm hại đến lợi ích chung.

Câu ca dao là lời tố cáo mạnh mẽ những hành vi ích kỷ, phá hoại. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, đề cao ý thức cộng đồng và bài học về sự tôn trọng môi trường sống, bảo vệ sinh kế của nhau.