Người ta mộ lính tòng chinh

Sao anh không suy nghĩ lại tự mình ra đi

Nước người ta giặc giã loạn li

Anh đem thân đi đỡ đạn kẻ khi người cười

Rủi bỏ xương nơi đất nước người

Để mẹ cha con vợ suốt đời cút côi.

Đoạn ca dao trên thể hiện nỗi lòng xót xa, day dứt của người ở lại trước cảnh người thân ra trận. Lời ca như một lời trách móc, song ẩn chứa sự cảm thông sâu sắc với số phận người lính.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh các cuộc chiến tranh phong kiến kéo dài, khi triều đình thường xuyên chiêu mộ binh lính để đánh dẹp, mở mang bờ cõi hoặc chống giặc ngoại xâm. Trong xã hội xưa, việc tòng quân thường được xem là nghĩa vụ, là vinh quang của người đàn ông, thể hiện lòng yêu nước, trung quân. Tuy nhiên, đối với những người phụ nữ và gia đình ở nhà, đó là nỗi lo âu, sợ hãi khi người thân yêu có thể không trở về. Cuộc sống nông nghiệp phụ thuộc vào sức lao động, nên sự vắng mặt của người đàn ông trụ cột để lại gánh nặng lớn cho người phụ nữ và con cái. Câu ca dao là tiếng lòng của những người vợ, người mẹ, người con tiễn chồng, con, cha ra trận, thể hiện sự xót xa, thương cảm cho thân phận người lính phải đối mặt với hiểm nguy, có thể hy sinh nơi xa xứ, bỏ lại người thân nơi quê nhà.

Đoạn ca dao là lời ngợi ca sự hy sinh thầm lặng của người lính vì non sông đất nước. Đồng thời, nó cũng là tiếng lòng xót xa, day dứt của người ở lại, thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc trong văn học dân gian.