Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên

Giang phong ngư hỏa đối sầu miên

Canh khuya thao thức mạn thuyền

Biết người quân tử vượt biên chốn nào?

Bài ca dao "Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên" là một áng thơ Nôm Đường luật thể hiện nỗi nhớ thương da diết của người chinh phụ. Lời thơ cô đọng, hình ảnh giàu sức gợi, mang đậm tâm trạng buồn thương và cô đơn.

Câu ca dao này xuất xứ từ bài "Tự tình khúc" của Hồ Xuân Hương, nhưng với bối cảnh cụ thể và lời thơ được biến tấu mang đậm nét dân dã, gần gũi hơn. Bài thơ gốc được sáng tác trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam xưa, khi chiến tranh loạn lạc, quan quân đi xa biền biệt, khiến cho bao gia đình tan ly, vợ xa chồng, con xa cha. Hoàn cảnh người phụ nữ ở nhà mong ngóng chồng đi lính, đi buôn, hoặc tham gia các cuộc khởi nghĩa, chiến tranh, dẫn đến sự chia cắt kéo dài là điều rất phổ biến. "Nguyệt lạc ô đề" gợi hình ảnh đêm khuya vắng lặng, lạnh lẽo, khi mọi thứ chìm trong sương giăng, chỉ còn tiếng quạ kêu ai oán, càng làm tăng thêm nỗi cô đơn, sầu muộn. "Giang phong ngư hỏa" là hình ảnh quen thuộc của những đêm khuya trên sông nước, nơi người đi xa thường trú ngụ, gợi sự đối lập giữa cuộc sống lênh đênh, vất vả của người đi và nỗi nhớ mong, khắc khoải của người ở nhà.

Đây là một lời than thở đầy bi thương, thể hiện tâm trạng cô đơn, trống vắng của người chinh phụ khi xa cách chồng. Câu ca dao mang giá trị nghệ thuật cao về ngôn từ, hình ảnh và cảm xúc, đồng thời phản ánh sâu sắc nỗi đau của con người trong cảnh chia ly.