Nhất thì bộ Lại, bộ Binh

Nhì thì bộ Hộ, bộ Hình cũng xong

Thứ ba thì đến bộ Công

Còn như bộ Lễ, lạy ông xin về

Câu ca dao "Nhất thì bộ Lại, bộ Binh..." là một đoạn trích dân ca quen thuộc, phản ánh cách nhìn nhận và đánh giá của nhân dân về vai trò, thứ tự ưu tiên của các bộ trong triều đình phong kiến xưa.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh chế độ phong kiến Việt Nam, khi bộ máy hành chính nhà nước được tổ chức theo hệ thống Lục bộ (Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công). Mỗi bộ có chức năng và quyền hạn riêng, nhưng sự phân cấp và tầm quan trọng của chúng không hoàn toàn đồng đều trong cảm nhận của dân gian. Theo sử sách và truyền thống, bộ Lại phụ trách việc quan lại, tuyển dụng, thăng giáng, là bộ then chốt quyết định nhân sự. Bộ Binh quản lý quân đội, quốc phòng, cũng là yếu tố sống còn của vương triều. Do đó, hai bộ này thường được coi trọng bậc nhất, việc chúng "xong" trước thể hiện sự ưu tiên trong công việc của triều đình. Bộ Hộ (tài chính, thuế khóa) và Bộ Hình (tư pháp, luật pháp) cũng là những bộ quan trọng, liên quan trực tiếp đến sự ổn định và hoạt động của đất nước. Cuối cùng, Bộ Lễ (nghi lễ, giáo dục, ngoại giao) tuy có vai trò quan trọng về văn hóa và đối ngoại nhưng trong thực tế, đôi khi bị xem nhẹ hơn về mặt quyền lực và ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của triều đại so với các bộ kia, nên mới có câu "lạy ông xin về" thể hiện sự kết thúc công việc sớm hoặc sự xem nhẹ vai trò.

Câu ca dao không chỉ ghi lại thứ tự các bộ mà còn phản ánh cách đánh giá tinh tế của nhân dân về quyền lực và sự ưu tiên trong bộ máy hành chính triều đình. Nó cho thấy sự am hiểu sâu sắc của dân gian về cấu trúc và thực tế vận hành của nhà nước phong kiến.