Những người má đỏ hồng hồng

Răng đen rưng rức thì chồng chẳng yêu

Những người mặt lọ như niêu

Cái răng trắng ởn, chồng yêu cỡn cờ

Câu ca dao "Những người má đỏ hồng hồng, Răng đen rưng rức thì chồng chẳng yêu; Những người mặt lọ như niêu, Cái răng trắng ởn, chồng yêu cỡn cờ" là một lời than thở đầy chua xót về quan niệm thẩm mỹ và hạnh phúc gia đình trong xã hội xưa. Nó phản ánh một thực tế phũ phàng nhưng phổ biến thời bấy giờ.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi quan niệm về thẩm mỹ và vai trò của người phụ nữ còn nhiều bất cập. Tục nhuộm răng đen đã từng là một nét văn hóa đặc trưng, thể hiện sự trưởng thành, đức hạnh và sự kín đáo của người phụ nữ. Việc sở hữu hàm răng đen bóng được coi là chuẩn mực cái đẹp, biểu tượng cho sự đoan trang, nết na. Ngược lại, răng trắng tự nhiên, đặc biệt là có xu hướng trở nên phổ biến khi tiếp xúc với văn hóa bên ngoài hoặc do điều kiện sức khỏe, lại bị coi là "khác thường", thậm chí là dấu hiệu của sự không đoan chính, thiếu đức hạnh. Đồng thời, quan niệm "xấu đẹp tùy duyên", "tốt gỗ hơn tốt nước sơn" cũng phần nào chi phối cách nhìn nhận. Người phụ nữ có khuôn mặt không ưa nhìn (mặt lọ như niêu) nhưng có phẩm chất tốt, đảm đang việc nhà, biết vun vén cho gia đình thì vẫn có thể được chồng yêu thương. Câu ca dao phản ánh sự tréo ngoe, mâu thuẫn giữa quan niệm thẩm mỹ truyền thống và thực tế cuộc sống, giữa vẻ đẹp hình thức và giá trị nội tâm, đồng thời thể hiện nỗi lòng của những người phụ nữ không may mắn sở hữu hàm răng trắng nhưng lại bị đánh giá thấp trong mắt người chồng và xã hội.

Câu ca dao là lời phê phán sâu sắc quan niệm thẩm mỹ lệch lạc, coi trọng hình thức bên ngoài. Nó đề cao giá trị thực chất, vẻ đẹp tâm hồn và phẩm hạnh của người phụ nữ, những yếu tố quan trọng tạo nên hạnh phúc bền vững trong hôn nhân.