Tiếng đồn anh học nhạc đã lâu

Ông Tây đòi, ông sứ bắt đứng dưới cái đồn lầu thổi chơi

Khen anh giọng tốt dư hơi

Lưỡi lê liếm lỗ ngồi nơi xó hè

– Chấp sự giả các tư kì sự dã

Ông thân em già cả nên được đứng dưới đồn lầu

Phần anh đây là lễ nhạc, chỉ được hầu ở ngoài sân

Tác phẩm dân ca này là một bài ca dao quen thuộc, phản ánh hiện thực xã hội Việt Nam thời Pháp thuộc. Bài ca dao khắc họa hình ảnh người nghệ sĩ tài hoa nhưng bạc mệnh, chịu nhiều thiệt thòi.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, khoảng cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Khi đó, tầng lớp quan lại, giàu có người Việt thường có xu hướng bắt chước lối sống, văn hóa của người Pháp để lấy lòng hoặc thể hiện địa vị. Trong các buổi tiệc tùng, lễ hội, họ thường thuê mướn những người có tài nghệ thuật, trong đó có những người chơi nhạc cụ dân tộc, để mua vui. Tuy nhiên, cách đối xử với những người nghệ sĩ này thường rất bạc bẽo, xem họ như món đồ giải trí chứ không tôn trọng tài năng thực sự. "Ông Tây", "ông sứ" là cách gọi chung chỉ những người Pháp có chức sắc, quyền thế. "Đồn lầu" có thể là một công trình kiến trúc trong dinh thự, phủ quan. Việc bắt chàng trai "đứng dưới đồn lầu thổi chơi" vừa cho thấy sự gần gũi bề ngoài nhưng thực chất là sự phân biệt đẳng cấp, không cho phép người nghệ sĩ ngang hàng với chủ nhân. Lời nói "Chấp sự giả các tư kì sự dã" (tạm dịch: "Chấp sự giả là ông thân tôi, còn ông chỉ là nhạc công") thể hiện rõ sự phân biệt đối xử, coi thường giai cấp. "Lễ nhạc" là chỉ người phụ trách âm nhạc trong các dịp lễ nghi, nhưng ở đây lại bị hạ thấp chỉ còn "hầu ở ngoài sân", càng tô đậm thêm bi kịch của người nghệ sĩ tài năng nhưng không được trọng dụng đúng mực.

Bài ca dao là lời than thở xót xa cho thân phận người nghệ sĩ tài hoa trong xã hội cũ. Tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao với ngôn ngữ bình dị, hình ảnh chân thực, giàu sức gợi, đồng thời mang giá trị tố cáo xã hội sâu sắc.