Tôi lạy ông Cầu bà Quán

Phù hộ cho mẹ đĩ nhà tôi

Nó ăn nó chơi

Như con ngựa ngáp

Việc làm thì nhác

Lại hay nỏ mồm

Củ từ khoai môn

Bao nhiêu cũng chứa

Vớt bèo thì ngứa

Xay thóc nhức đầu

Chăn trâu ngã nắng

Chồng giận có mắng

Thì lại hờn cơm

Ra chân đống rơm

Cắn chắt trừ bữa

Nhà có đám giỗ

Luộc gà quăng mề

Thổi cơm thì khê

Rang vừng thì cháy

Con mắt nhấp nháy

Ăn vụng thành thần

Lấy giẻ chùi chân

Lấy rơm lau bát…

— Văn học dân gian Việt Nam
Tác phẩm ca dao "Tôi lạy ông Cầu bà Quán" là một lời than thở, oán trách đầy chua xót về người vợ/người con gái lười biếng, vô dụng trong gia đình. Lời ca dao khắc họa một cách sinh động hình ảnh người phụ nữ không đảm đang, chỉ biết ăn chơi mà không làm việc nhà.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả chi tiết những hành vi lười nhác của người phụ nữ: ăn uống no say nhưng lại ngáp vặt, sợ lao động, hay nói leo, cẩu thả trong công việc nhà như vớt bèo, xay thóc, chăn trâu. Ngay cả khi bị chồng mắng thì cũng giận dỗi, không buồn ăn cơm.

Nghĩa bóng

Ẩn dụ sâu xa là lời phê phán mạnh mẽ những thói hư tật xấu của một bộ phận phụ nữ trong xã hội xưa, những người sống dựa dẫm, vô tích sự. Câu ca dao đề cao giá trị lao động, sự đảm đang, tháo vát của người phụ nữ truyền thống, những người góp phần xây dựng và giữ gìn hạnh phúc gia đình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà vai trò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội còn nhiều hạn chế, thường gắn liền với công việc nội trợ và sinh con đẻ cái. Tuy nhiên, không phải người phụ nữ nào cũng ý thức được trách nhiệm của mình. Sự ra đời của câu ca dao có thể bắt nguồn từ thực tế cuộc sống nông nghiệp lúa nước, nơi mà lao động là yếu tố then chốt để duy trì sự sống và phát triển của mỗi gia đình. Khi có một thành viên trong gia đình, đặc biệt là người phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong việc vun vén gia đình, lại trở nên lười biếng, không làm tròn bổn phận, thì những lời than thở, oán trách như thế này là điều dễ hiểu. Nó phản ánh sự bức xúc, mệt mỏi của những người lao động chân tay trong gia đình đối với sự vô tâm, lười nhác của người khác. Có thể nó được sáng tác bởi chính những người phụ nữ lao động để bày tỏ tâm trạng, hoặc là lời nói của người chồng, người mẹ chồng trước sự

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe mẹ kể về cô con dâu lười biếng, bà hàng xóm thở dài: "Đúng là 'ăn như con ngựa ngáp, việc làm thì nhác', khổ thân ông bà nhà nó.""
Phân tích: Câu ca dao được sử dụng để so sánh, ví von với người con dâu lười biếng, không giúp đỡ việc nhà, khiến người mẹ chồng cảm thấy mệt mỏi, phiền lòng. Nó thể hiện sự đồng cảm hoặc phê phán ngầm với hoàn cảnh của gia đình đó.

Kết luận

Với ngôn ngữ dân dã, hình ảnh chân thực, giàu sức gợi, ca dao "Tôi lạy ông Cầu bà Quán" đã khắc họa thành công chân dung người phụ nữ lười biếng, đồng thời gửi gắm những giá trị đạo đức, đề cao vai trò của lao động và sự đảm đang. Tác phẩm mang giá trị phê phán xã hội sâu sắc.

Bài viết liên quan