Trời sinh cái cửa ra vào

Cửa còn để ngỏ, đã nào có ai

Sao em khoe sắc khoe tài

Độc bình để trống nhành mai anh cắm vào

Câu ca dao "Trời sinh cái cửa ra vào..." là một lời than thở, tâm sự của người phụ nữ về thân phận mình trong xã hội phong kiến. Lời ca thể hiện khát vọng tình yêu và sự tự tôn phẩm giá.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà người phụ nữ chịu nhiều ràng buộc bởi lễ giáo, bị coi như món hàng để cha mẹ đặt đâu thì ngồi đấy. "Cửa ra vào" là hình ảnh ẩn dụ quen thuộc trong ca dao, thể hiện sự mong chờ, hy vọng vào duyên phận. "Cửa còn để ngỏ" phản ánh nỗi lòng của những cô gái đến tuổi cập kê nhưng chưa có ai hỏi cưới, cảm thấy mình chưa trọn vẹn. "Độc bình để trống" là hình ảnh lấy từ đồ dùng sinh hoạt xưa, chiếc bình chỉ có một mình, để không, gợi sự trống vắng, cô đơn. "Nhành mai" là biểu tượng của sự may mắn, tốt lành, và vẻ đẹp quý phái. Việc ví von người yêu hay chồng tương lai là người sẽ "cắm nhành mai vào" thể hiện sự kén chọn, đòi hỏi người bạn đời phải xứng đáng với phẩm giá, tài sắc của người con gái, không chấp nhận hôn nhân sắp đặt hay vì hoàn cảnh mà lấy bừa.

Đây là một lời than thân đầy ý nhị, thể hiện tài năng của người phụ nữ trong việc dùng hình ảnh ẩn dụ để nói lên tâm tư sâu kín. Câu ca dao không chỉ phản ánh thực trạng xã hội mà còn đề cao giá trị tự thân và khát vọng tình yêu đích thực.