Trời sinh ra lính làm chi

Nay trẩy kinh kì, mai trẩy kinh đô

Muối rang khô bỏ vô ống nứa

Gạo ba mùa để rứa chưa đâm

Câu ca dao "Trời sinh ra lính làm chi" là một lời than thở, phản ánh thực trạng xã hội đầy bất công. Nó thể hiện sự oán thán của người dân đối với thân phận nô lệ, khổ cực dưới ách thống trị của triều đình phong kiến.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam thời phong kiến, khi đất nước thường xuyên có chiến tranh, loạn lạc, hoặc khi triều đình thi hành các chính sách quân sự, sưu cao thuế nặng. Tầng lớp nông dân, những người trực tiếp sản xuất, làm ra của cải vật chất, luôn là đối tượng chịu nhiều thiệt thòi. Họ phải gánh vác trách nhiệm đóng góp lương thực, tiền bạc cho quân đội và bộ máy quan lại. Việc triều đình tuyển lính, đặc biệt là lính lệ, lính thú, thường gây ra nhiều phiền hà cho dân chúng. Họ bị bắt đi phu phen tạp dịch, bị trưng thu lương thực, vật nuôi, thậm chí bị cưỡng bức nhập ngũ. Cuộc sống của người lính trong quân đội thời xưa cũng không mấy sung sướng, họ thường xuyên phải di chuyển, hành quân xa, điều kiện ăn ở thiếu thốn, dẫn đến thân hình tiều tụy. Hình ảnh "muối rang khô bỏ vô ống nứa" gợi lên sự kham khổ, thiếu thốn nhu yếu phẩm cơ bản. "Gạo ba mùa để rứa chưa đâm" phản ánh tình cảnh mất mùa, thiếu đói triền miên, hoặc sản phẩm làm ra bị thu thuế, trưng dụng gần hết nên không đủ để ăn. Câu ca dao là tiếng lòng của người dân lao động, thể hiện sự oán giận, bất mãn đối với những tầng lớp không trực tiếp lao động nhưng lại sống trên sức lao động của họ, đặc biệt là đội ngũ lính tráng, những người mang trên mình sứ mệnh bảo vệ đất nước nhưng đôi khi lại trở thành gánh nặng cho chính nhân dân mình.

Câu ca dao là lời tố cáo sâu sắc, mạnh mẽ về sự bất công và phi lý của xã hội phong kiến. Nó thể hiện ý chí phản kháng, khát vọng về một cuộc sống ấm no, tự do cho người dân lao động.