Từ ngày moa lấy xừ

Giỗ cha xừ bỏ

Giỗ ông xừ chẳng đoái hoài

Nay bà già moa chết

Moa xin xừ ken cờ biệt

Để moa séc sê uyn kiệt

Moa mệt bà già

Đờ manh ma tà

Tò te tí tét

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao này là một lời than thở đầy chua xót về sự bội bạc, vô ơn của người chồng đối với những người thân yêu trong gia đình. Nó phản ánh một góc khuất buồn trong quan hệ gia đình, nơi tình nghĩa bị xem nhẹ bởi những ham muốn cá nhân.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người chồng (xưng 'moa') nói rằng từ ngày lấy vợ ('xừ'), ông ta đã bỏ bê việc giỗ cha, giỗ ông. Nay mẹ vợ (bà già) chết, ông ta chỉ xin vợ cho phép 'ken cờ biệt' (có lẽ là để vui chơi, giải trí riêng). Ông ta cảm thấy mệt mỏi với mẹ vợ và không đoái hoài đến người nhà vợ.

Nghĩa bóng

Câu ca dao lên án thói vô ơn, bất hiếu, đặc biệt là sự bội bạc của người chồng đối với gia đình bên vợ. Nó ngụ ý rằng sự vô tình, ích kỷ có thể làm tan vỡ các mối quan hệ tình cảm thiêng liêng, để lại sự đau khổ và oán trách.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn ca dao này có khả năng xuất phát từ vùng đồng bằng sông Hồng hoặc các tỉnh miền Bắc Việt Nam, nơi mà các lễ nghi thờ cúng tổ tiên, ông bà được coi trọng. Cụm từ 'xừ' là cách gọi vợ hoặc mẹ vợ có phần suồng sã, có thể xuất hiện trong ngôn ngữ giao tiếp của tầng lớp lao động bình dân, hoặc thể hiện thái độ thiếu tôn trọng của người nói. Việc 'giỗ cha', 'giỗ ông' là những bổn phận con cháu đối với tổ tiên. Việc người chồng bỏ bê những bổn phận này sau khi lập gia đình cho thấy sự thay đổi trong nhận thức và tình cảm của ông ta, có lẽ do bị cuốn vào những thú vui cá nhân hoặc chịu ảnh hưởng của lối sống mới. Cụm từ 'ken cờ biệt' gợi lên hình ảnh các trò chơi dân gian như đánh cờ, có thể ám chỉ việc chìm đắm vào thú vui bên ngoài mà lơ là trách nhiệm gia đình. Lời than của người vợ trước sự vô tình của chồng và sự ra đi của mẹ mình cho thấy một bi kịch cá nhân, phản ánh thực trạng hôn nhân và gia đình trong xã hội xưa, nơi người phụ nữ có thể phải đối mặt với sự vô tâm, bạc bẽo từ người bạn đời.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi ai đó tỏ ra vô tâm, quên lãng ơn nghĩa của người thân đã giúp đỡ mình, người ta có thể mỉa mai rằng: 'Từ ngày lấy vợ quên ông quên cha, nay mẹ già chết cũng chẳng đoái hoài gì, đúng là cái kiểu 'moa lấy xừ', 'giỗ cha xừ bỏ'!"
Phân tích: Câu này được dùng để mỉa mai, phê phán một người đàn ông đã thay đổi, trở nên vô ơn, bạc bẽo với gia đình, đặc biệt là gia đình bên vợ, sau khi đã có cuộc sống riêng. Nó nhấn mạnh sự bội bạc, quên nghĩa ân.

Kết luận

Đây là một lời ca dao mang đậm tính tự sự, thể hiện tâm trạng bi ai và sự phê phán sâu sắc đối với thói bạc bẽo. Giá trị của nó nằm ở việc phơi bày những mâu thuẫn trong quan hệ gia đình và đề cao giá trị đạo lý truyền thống.
# Trào phúng, phê phán đả kích # lấy Tây

Bài viết liên quan