Văn minh đèn điện sáng lòe

Thông thương kĩ nghệ mọi bề chấn hưng

Chỉ cánh áo ngắn khốn cùng

Làm lụng suốt tháng vẫn không đủ dùng

Bữa cơm, bữa cháo nhạt nhùng

Thôi đành nheo nhóc bọc đùm lấy nhau

Đoạn ca dao này phản ánh mâu thuẫn giữa sự phát triển bề nổi của văn minh vật chất với cuộc sống cơ cực, thiếu thốn của người lao động dưới thời Pháp thuộc. Nó phơi bày sự bất công trong xã hội, nơi thành quả của tiến bộ không đến được với những người nghèo khổ.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ, đặc biệt là giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất (cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20). Người Pháp ra sức "khai hóa", "chấn hưng" kinh tế Việt Nam theo hướng tư bản công nghiệp, du nhập "văn minh đèn điện", "kĩ nghệ" nhằm phục vụ lợi ích của chính quốc. Tuy nhiên, sự phát triển này chỉ mang tính hình thức, bề nổi, và chủ yếu làm giàu cho giới tư bản Pháp và một bộ phận nhỏ quan lại, địa chủ Việt Nam. Đại đa số nhân dân lao động, đặc biệt là nông dân, vẫn chìm trong cảnh lầm than, bần cùng. Họ bị áp bức bóc lột nặng nề bởi sưu cao thuế nặng, lao động khổ sai trong các đồn điền, hầm mỏ. Thu nhập ít ỏi không đủ trang trải cuộc sống, "bữa cơm, bữa cháo nhạt nhùng" phản ánh chân thực tình cảnh đói khổ. Chính trong hoàn cảnh nghiệt ngã này, tinh thần tương thân tương ái, "nheo nhóc bọc đùm lấy nhau" trở thành lẽ sống, là sức mạnh tinh thần giúp người dân vượt qua khó khăn.

Đoạn ca dao là tiếng nói phê phán xã hội đầy sức lay động, thể hiện tài năng quan sát và đồng cảm của nhân dân. Nó ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, ý chí kiên cường và tinh thần đoàn kết của người lao động Việt Nam trước nghịch cảnh.