Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu thành ngữ này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê nông nghiệp. "Then cửa" là bộ phận quan trọng để bảo vệ ngôi nhà, thường được làm bằng gỗ chắc chắn hoặc vật liệu có giá trị. "Buồi" là bộ phận sinh dục nam, vốn mang tính nhạy cảm, thậm chí bị coi là yếu đuối, không có khả năng bảo vệ. Việc "chưa giàu đã lấy buồi làm then cửa" ám chỉ một hành động vô cùng nông nổi, thiếu suy xét, thậm chí là dại dột. Nó có thể xuất phát từ tập quán hoặc suy nghĩ dân gian về việc làm gì đó để "chứng tỏ" bản lĩnh hoặc sự khác biệt một cách sai lầm. Trong cuộc sống, khi một người chưa có đủ tài sản, chưa đủ khả năng kinh tế mà đã vội vàng thực hiện những dự định lớn lao, phô trương, hoặc làm những việc không mang lại lợi ích thực chất, họ sẽ dễ rơi vào cảnh khó khăn, nợ nần, hoặc thất bại. Câu nói này là lời cảnh tỉnh dân gian về sự khôn ngoan, cẩn trọng trong việc lập kế hoạch và thực hiện các mục tiêu cuộc đời.