Nhất Y nhì Dược,

Tạm được Bách khoa,

Sư phạm bỏ qua,

Nông lâm xếp xó

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Nhất Y nhì Dược, Tạm được Bách khoa, Sư phạm bỏ qua, Nông lâm xếp xó" là một câu nói cửa miệng quen thuộc trong dân gian Việt Nam, thể hiện quan niệm về giá trị và sự ưu tiên trong việc lựa chọn ngành nghề theo quan điểm xưa. Câu nói phản ánh một phần thực trạng xã hội và tư duy chọn học của các thế hệ.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này là xếp hạng các trường đại học dựa trên mức độ danh giá và cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Ngành Y đứng đầu, theo sau là ngành Dược. Các trường như Bách khoa thì ở mức tạm được. Ngành Sư phạm thì ít được coi trọng, còn Nông lâm thì bị bỏ rơi hoàn toàn.

Nghĩa bóng

Câu nói hàm ý về sự phân tầng xã hội và giá trị nghề nghiệp trong quan niệm của người xưa, nơi các ngành nghề liên quan đến sức khỏe và kỹ thuật được đề cao. Nó ngụ ý bài học về sự thay đổi của thời cuộc, khi giá trị của các ngành nghề không còn bất biến và cần nhìn nhận đa chiều hơn.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu tục ngữ này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là giai đoạn sau khi các trường đại học được hình thành và phát triển. Khi đó, cơ hội việc làm và mức sống của các ngành nghề có sự chênh lệch rõ rệt. Ngành Y luôn được coi trọng vì liên quan đến sức khỏe con người, là nghề cao quý và có thu nhập ổn định. Ngành Dược cũng thuộc nhóm ngành y tế, nên cũng được xếp hạng cao. Các trường kỹ thuật như Bách khoa (trước đây có thể ám chỉ các trường kỹ thuật tổng hợp hoặc chuyên ngành kỹ thuật) cung cấp kiến thức nền tảng quan trọng cho sự phát triển đất nước, nhưng mức độ ưu tiên có thể không bằng y dược. Ngành Sư phạm, dù quan trọng trong việc đào tạo thế hệ tương lai, nhưng trong quan niệm xưa, thu nhập có thể không cao bằng các ngành khác, dẫn đến việc bị xếp sau. Ngành Nông lâm, dù là nền tảng của một xã hội nông nghiệp, nhưng trong bối cảnh đất nước còn nghèo, thiếu đầu tư và cơ hội phát triển, thường bị xem nhẹ, ít người theo học và cơ hội việc làm hạn chế, nên bị "xếp xó".

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nhiều phụ huynh vẫn còn tâm lý "Nhất Y nhì Dược" khi định hướng nghề nghiệp cho con cái."
Phân tích: Câu này được sử dụng để nói về quan niệm truyền thống trong việc chọn ngành, chọn trường của một bộ phận phụ huynh. Nó cho thấy dù xã hội đã thay đổi, quan niệm cũ về sự ưu tiên các ngành nghề nhất định vẫn còn ảnh hưởng.
Ví dụ 2
"Thời xưa người ta hay nói "Nhất Y nhì Dược, Tạm được Bách khoa", ám chỉ sự phân cấp giá trị các ngành."
Phân tích: Ví dụ này minh họa cách câu tục ngữ được dùng để giải thích về quan niệm cũ về các ngành nghề. Nó nhấn mạnh rằng câu nói phản ánh một thực tế xã hội đã qua, nơi sự lựa chọn ngành nghề bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố kinh tế - xã hội.

Kết luận

Câu nói tuy mang tính khẩu ngữ, nhưng lại phản ánh chân thực tư duy xã hội và sự đánh giá giá trị nghề nghiệp trong một thời kỳ lịch sử nhất định. Nó cho thấy sự dịch chuyển quan niệm về ngành nghề và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá lại giá trị thực tiễn của mọi lĩnh vực trong xã hội hiện đại.
# Trào phúng, phê phán đả kích # thời bao cấp

Bài viết liên quan