Sớm rửa cưa

Trưa mài đục

Tối giục cơm

Câu "Sớm rửa cưa, trưa mài đục, tối giục cơm" là một câu thành ngữ quen thuộc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Câu nói phản ánh một cách hình tượng về cách làm việc hiệu quả, có kế hoạch và đúng thời điểm.

Câu thành ngữ "Sớm rửa cưa, trưa mài đục, tối giục cơm" có nguồn gốc sâu xa từ đời sống lao động, sản xuất của người Việt xưa, đặc biệt là trong các ngành nghề thủ công truyền thống như mộc, chạm khắc. Trong xã hội nông nghiệp, bên cạnh việc đồng áng, các nghề thủ công đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nông cụ, đồ dùng sinh hoạt và cả các công trình kiến trúc. Người thợ thủ công, dù là đóng thuyền, làm nhà, hay đục đẽo đồ vật, đều cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về công cụ lao động. "Rửa cưa" là công việc chuẩn bị cưa để sử dụng, đảm bảo lưỡi cưa bén ngọt và sạch sẽ. "Mài đục" là việc giữ cho mũi đục luôn sắc bén, sẵn sàng cho công việc chạm trổ tinh xảo. Tuy nhiên, cách diễn đạt "sớm rửa cưa, trưa mài đục" lại có vẻ ngược đời. Thông thường, người ta sẽ chuẩn bị dụng cụ trước khi bắt đầu công việc chính. Việc chuẩn bị công cụ vào buổi sáng và buổi trưa, rồi lại "giục cơm" (hối thúc bữa ăn) vào buổi tối cho thấy một sự luống cuống, thiếu kế hoạch, hoặc làm việc không theo một quy luật nhất định. Câu nói này có thể ra đời từ những quan sát tinh tế của dân gian về những người thợ làm việc thiếu hiệu quả, hoặc nó là một cách nói lái, nói ngược để nhấn mạnh sự trái khoáy, không hợp lý trong cách sắp xếp công việc, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm.

Đây là một câu thành ngữ mang tính giáo dục cao, vừa có giá trị phê phán những thói hư tật xấu trong lao động, vừa là lời khuyên răn sâu sắc về cách tổ chức cuộc sống. Giá trị nghệ thuật của câu nằm ở cách dùng từ ngữ hình ảnh sinh động, giàu tính tạo hình và hàm súc.