Việc chi bức thì bức chớ việc cứt thì phải đi

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu 'Việc chi bức thì bức chớ việc cứt thì phải đi' là một thành ngữ dân gian mang đậm tính châm biếm và lời khuyên sâu sắc về thái độ sống và làm việc. Câu nói phản ánh trí tuệ dân gian trong việc nhìn nhận và đối mặt với những vấn đề trong cuộc sống.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Theo nghĩa đen, câu này nói về hai loại việc khác nhau: việc bức (việc khẩn cấp, quan trọng) thì có thể chậm trễ, chần chừ, còn việc 'cứt' (việc tầm thường, không quan trọng, thậm chí là rác rưởi) thì lại phải làm ngay lập tức. Sự đảo ngược này tạo nên yếu tố hài hước và mỉa mai.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng của câu này khuyên con người nên biết phân biệt đâu là việc quan trọng cần ưu tiên giải quyết, đâu là việc không đâu, vớ vẩn thì nên gạt bỏ hoặc làm sau. Nó đề cao sự khôn ngoan, tỉnh táo trong cách sắp xếp công việc và cuộc sống, tránh lãng phí thời gian vào những thứ vô bổ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu thành ngữ này xuất phát từ kinh nghiệm thực tế trong lao động sản xuất và sinh hoạt đời thường của người nông dân Việt Nam xưa. Trong canh tác nông nghiệp, có những công việc cấp bách như chống úng, chống hạn, gặt lúa chạy mưa... nếu không làm ngay có thể mất mùa. Ngược lại, có những việc như dọn dẹp rác thải, phân chuồng... tuy cần thiết nhưng có thể tạm gác lại một chút để lo việc lớn. Sự ví von 'việc cứt' với những thứ tầm thường, bỏ đi nhưng lại bị đặt lên trước, còn việc lớn, việc quan trọng lại bị bỏ lơ thể hiện sự bất hợp lý, trái khoáy. Câu nói còn có thể bắt nguồn từ quan sát đời sống, nơi con người đôi khi bị cuốn vào những chuyện vặt vãnh, thị phi mà quên đi trách nhiệm, nghĩa vụ lớn lao hơn. Nó là lời nhắc nhở về sự ưu tiên và tầm nhìn xa trông rộng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Lan cứ mải buôn chuyện trên mạng xã hội mà quên mất hạn nộp báo cáo, đúng là 'việc chi bức thì bức chớ việc cứt thì phải đi'."
Phân tích: Trong trường hợp này, việc nộp báo cáo là việc quan trọng, cấp bách (việc bức). Tuy nhiên, Lan lại dành thời gian cho việc buôn chuyện trên mạng (việc 'cứt') và quên đi việc chính. Câu thành ngữ được dùng để phê phán thái độ làm việc thiếu khoa học, sai thứ tự ưu tiên của Lan.

Kết luận

Thành ngữ 'Việc chi bức thì bức chớ việc cứt thì phải đi' thể hiện nghệ thuật nói ngược, nói châm biếm độc đáo của dân gian. Câu nói mang giá trị tư tưởng sâu sắc về cách quản lý thời gian, công việc và cuộc sống một cách hiệu quả, thông minh.
# Trào phúng, phê phán đả kích

Bài viết liên quan