Nghe vẻ nghe ve,

Nghe vè bài tới

Cơm chưa lập xới

Trầu chửa kịp têm

Tao đánh ba đêm

Thua ba tiền rưỡi

Về nhà chống chửi:

“Thằng Móc, thằng Quăn,

Đánh sao không ăn

Mà thua lắm bấy?”

Tui lấy tiền cấy

Cho đủ mươi ngày

Bảy Thưa, Bảy Dày

Cùng là Ngạt kéo …

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu vè "Cơm chưa lập xới" là một lời than thân, trách phận quen thuộc trong kho tàng ca dao, vè dân gian Việt Nam. Câu vè phản ánh chân thực hoàn cảnh nghèo khó, nợ nần chồng chất của người nông dân xưa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu vè diễn tả tình cảnh éo le: người chồng đi đánh bạc thua sạch tiền, đến mức không còn đủ tiền để xới cơm cho cả nhà ăn, cũng không có trầu để têm mời khách. Vợ ở nhà mắng vốn chồng vì thua bạc không biết đánh để ăn.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng, câu vè ngụ ý sâu xa về tác hại của cờ bạc, nó có thể khiến con người tán gia bại sản, gây ra cảnh nợ nần, khốn khổ cho cả gia đình. Đồng thời, nó cũng thể hiện sự bức xúc, bất lực của người vợ trước thói hư tật xấu của chồng.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu vè này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê nông nghiệp, nơi đời sống của người nông dân còn nhiều khó khăn, phụ thuộc vào nông nghiệp. Hoàn cảnh ra đời của câu vè gắn liền với tệ nạn cờ bạc đã tồn tại dai dẳng trong lịch sử. Khi kinh tế còn eo hẹp, một chút tiền dành dụm được coi là vô cùng quý giá. Việc dồn hết tiền bạc, công sức vào thú đỏ đen mà thua lỗ không chỉ khiến gia đình lâm vào cảnh túng quẫn, thiếu đói mà còn gây ra những mâu thuẫn, xung đột trong gia đình. Câu vè mô tả chân thực sự tủi nhục, bẽ bàng của người đàn ông khi thua bạc, phải đối mặt với sự trách móc của vợ con và cả những lời đàm tiếu trong làng xóm. "Thằng Móc, thằng Quăn" có thể là tên những người chơi bạc cùng hoặc ám chỉ những người thua bạc khác, còn "Bảy Thưa, Bảy Dày", "Ngạt kéo" có thể là tên những con bạc khét tiếng hoặc những tay cho vay nặng lãi. Việc "lấy tiền cấy" ám chỉ việc bán ruộng vườn, tài sản để trả nợ cờ bạc. Tất cả những chi tiết này đều phác họa một bức tranh sinh hoạt và tâm lý xã hội phức tạp của người dân lao động xưa.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe người bạn kể chuyện anh A thua bạc sạch túi, tôi buông một câu: "Đúng là cơm chưa lập xới!"."
Phân tích: Trong trường hợp này, người nói dùng câu vè để bày tỏ sự tiếc nuối và lên án thói quen cờ bạc của anh A. Câu vè được sử dụng như một lời than vãn, chê trách nhẹ nhàng nhưng đầy ý nghĩa về hậu quả khôn lường của việc ham mê đỏ đen.

Kết luận

Câu vè "Cơm chưa lập xới" mang giá trị nghệ thuật và tư tưởng sâu sắc. Nó không chỉ là lời than ca về số phận mà còn là lời cảnh tỉnh về tác hại của cờ bạc, góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm và giữ gìn hạnh phúc gia đình.
# Trào phúng, phê phán đả kích # cá nhám # dâu # Đồng Nai # khoai lang # Bảy Thưa # bài bạc # bài chòi # sương sa # bài tới # Bảy Dày

Bài viết liên quan