Anh làm lò đá thì có máy khoan

Một ngày sáu lỗ nó giao đoan cho liền

Anh mà làm được vẹn tuyền

Thì anh mới được tính tiền công cho

Công thì bốn tám đồng xu

Gạo thì ăn chịu để phu phàn nàn

Tiền công hàng tháng chẳng hoàn

Nó còn lưu lại để giam giữ mình

Thằng Tây, thằng xếp một vành

Mồ hôi công sức của mình chúng ăn

Làm thì phoi đá, phong than

Anh hít vào ruột vào gan suốt ngày

Mắc bệnh gầy yếu đắng cay

Cơn ho hộc máu chảy ngay ròng ròng

Cảnh nghèo cực khổ vô cùng

Thuốc thang chẳng có lăn đùng chết tươi.

Đây là một bài ca dao thể hiện nỗi khổ của người lao động làm trong các xưởng lò đá thời Pháp thuộc. Bài ca dao phản ánh chân thực hiện thực xã hội đầy bất công, áp bức.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ, đặc biệt là giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất (cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20). Pháp đã đẩy mạnh việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, trong đó có đá, phục vụ cho các công trình xây dựng, cầu cống, đường sá của chúng. Các xưởng lò đá mọc lên, thu hút nhiều lao động nghèo khổ từ nông thôn. Người lao động bị đối xử tàn tệ, tiền công rẻ mạt, điều kiện làm việc nguy hiểm, độc hại. Họ phải chịu đựng sự áp bức, bóc lột từ chủ xưởng, thường là người Pháp hoặc tay sai người Việt. Hoàn cảnh khốn khó, bệnh tật, cái chết vì tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp là điều không hiếm gặp. Bài ca dao là tiếng lòng của những người thợ, phản ánh trực tiếp thực trạng lao động khổ sai và sự bất công xã hội lúc bấy giờ.

Bài ca dao là một tác phẩm có giá trị hiện thực sâu sắc, phản ánh chân thực nỗi khổ của người lao động dưới ách thống trị thực dân. Nó còn thể hiện giá trị nhân văn cao cả khi cất lên tiếng nói bênh vực, đồng cảm với tầng lớp bị áp bức.