Bây giờ gặp phải hội này

Khi trời hạn hán, khi hay mưa dầm

Khi trời gió bão ầm ầm,

Đồng tiền lúa thóc, mười phần được ba

Lấy gì đặng nộp cho chàng

Lấy gì công việc xóm làng cho an

Lấy gì sưu thuế cho làng

Lấy gì hỗ trợ trên đàng làm ăn

Trời làm chi cực hại dân

Trời làm mất mát thêm phần khó khăn!

Đoạn ca dao này phản ánh nỗi thống khổ của người nông dân Việt Nam xưa dưới tác động của thiên tai và sự bóc lột của chế độ phong kiến. Nó thể hiện sự bất lực và khát vọng về một cuộc sống ấm no, an lành.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh nông nghiệp lúa nước truyền thống của Việt Nam, nơi cuộc sống của người nông dân phụ thuộc hoàn toàn vào sự ưu đãi của thiên nhiên. Những năm mất mùa do hạn hán, lũ lụt, bão gió không chỉ đe dọa nguồn sống trực tiếp mà còn dẫn đến tình trạng đói nghèo triền miên. Bên cạnh đó, gánh nặng sưu thuế, lao dịch thời phong kiến là một yếu tố trầm trọng làm gia tăng sự khốn cùng. Người nông dân phải nộp phần lớn sản phẩm làm ra cho địa chủ, quan lại, triều đình, khiến họ không còn gì để sinh sống, để lo cho các nghĩa vụ cộng đồng và để tái đầu tư sản xuất. Sự kết hợp giữa 'trời làm' (thiên tai) và 'chàng' (chế độ cai trị) đã tạo nên một bức tranh bi đát về thân phận người dân quê, khiến họ phải thốt lên những lời ai oán, than trời trách đất như trong đoạn ca dao này, phản ánh một thực tế xã hội khắc nghiệt của nhiều thế kỷ trước.

Đoạn ca dao là lời tố cáo đầy sức nặng về sự tàn khốc của thiên tai và chính sách hà khắc của chế độ phong kiến đối với người nông dân. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện tiếng nói thương đời, thương dân của nhân dân ta.