Chẳng thà con giết mẹ đi

Chẳng thà con chết từ khi lọt lòng

Ba năm bú mớm ẵm bồng

Mong con khôn lớn đền công sinh thành

Tưởng con tuổi trẻ đầu xanh

Nên cơ nên nghiệp rạng danh cửa nhà

Nghe lời lừa phỉnh dèm pha

Bỏ bê nhà cửa con ra ở đồn

Ở đời cay đắng gì hơn

Theo Tây cướp nước phụ ơn sinh thành

Súng Tây con bắn người mình

Nhẫn tâm đến thế sao đành hỡi con

Đoạn trích ca dao "Chẳng thà con giết mẹ đi" là lời than trách đầy xót xa của người mẹ trước sự sa ngã, quên ơn bội nghĩa của người con trong hoàn cảnh đất nước lầm than. Lời trách cứ vang lên như một tiếng khóc, một sự giằng xé nội tâm mãnh liệt.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi thực dân Pháp xâm lược và thiết lập ách thống trị. Trong giai đoạn này, nhiều người dân Việt Nam vì nhiều lý do khác nhau (sự dụ dỗ, ép buộc, hoặc vì miếng cơm manh áo) đã trở thành tay sai cho giặc Pháp. Họ tham gia vào các đội lính khố xanh, lính bản xứ, phục vụ cho bộ máy cai trị, đàn áp chính đồng bào mình. Lời ca dao chính là tiếng lòng của những người mẹ, người dân Việt Nam yêu nước, đau đớn xót xa khi nhìn thấy những người con, người em của mình quay lưng lại với quê hương, đất nước, trở thành công cụ cho kẻ thù. Nó phản ánh bi kịch của một dân tộc đang chìm trong khói lửa chiến tranh, nơi tình thân và nghĩa nước bị đặt lên bàn cân, nơi người ta buộc phải lựa chọn giữa sự sống còn và lòng trung hiếu.

Đoạn ca dao "Chẳng thà con giết mẹ đi" là một tác phẩm nghệ thuật dân gian đầy sức lay động. Bằng ngôn ngữ mộc mạc, hình ảnh đau xót, nó đã khắc họa thành công bi kịch gia đình và bi kịch dân tộc, đồng thời khẳng định giá trị đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt Nam.