Ngày ngày nghe tiếng còi tầm

Như nghe tiếng vọng từ âm phủ về

Tiếng còi não nuột tái tê

Bước vào hầm mỏ như lê vào tù

Đoạn ca dao "Ngày ngày nghe tiếng còi tầm" khắc họa chân thực nỗi ám ảnh và sự bi thương của người lao động trong hầm mỏ. Lời ca như tiếng than ai oán, vang vọng nỗi thống khổ của kiếp người bị đày đọa.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ 20, thời kỳ thực dân Pháp đẩy mạnh khai thác tài nguyên, đặc biệt là than đá ở các mỏ như Hòn Gai, Cẩm Phả. Người dân bị cưỡng bức, lùa vào làm việc trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, nguy hiểm chết người. Tiếng còi tầm vang lên mỗi ngày không chỉ báo hiệu giờ làm mà còn như lời gọi tử thần, báo hiệu một ngày lao động đầy đọa. Cuộc sống dưới hầm mỏ tối tăm, chật hẹp, thiếu không khí, ẩm thấp, nguy cơ sập hầm, ngạt khí rình rập, chẳng khác nào bị giam cầm trong một nhà tù dưới lòng đất. Nỗi sợ hãi, sự tuyệt vọng, và tiếng than khóc của người lao động đã được chắt lọc, cô đọng lại thành những câu ca dao đầy ám ảnh, phản ánh chân thực hiện thực xã hội và tinh thần phản kháng âm thầm của quần chúng nhân dân.

Đoạn ca dao là một kiệt tác của nghệ thuật dân gian, vừa giàu tính hiện thực, vừa mang giá trị nhân văn sâu sắc. Nó là lời tố cáo đanh thép chế độ lao động tàn bạo và là biểu tượng cho sức chịu đựng, khát vọng tự do của người lao động.