Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ, đặc biệt là giai đoạn khai thác thuộc địa lần thứ nhất (cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20). Thực dân Pháp tiến hành khai thác tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than đá ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Quảng Ninh, Thái Nguyên. Để phục vụ cho việc khai thác này, chúng đã huy động một lực lượng lao động khổng lồ, chủ yếu là nông dân nghèo bị bần cùng hóa. Họ bị lừa gạt hoặc ép buộc phải vào làm việc trong các hầm mỏ với lời hứa hẹn về công ăn việc làm và thu nhập. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn trái ngược. Người lao động phải làm việc trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm, độc hại, không có bảo hộ lao động, thường xuyên bị tai nạn lao động. Họ còn bị chủ mỏ (thường là người Pháp hoặc tay sai) đối xử tàn tệ, bóc lột sức lao động đến kiệt cùng, đánh đập, chửi bới không thương tiếc. Câu ca dao này ra đời từ chính những trải nghiệm đau thương đó, là tiếng nói phản kháng của người lao động, là lời tố cáo tội ác của kẻ thực dân, thể hiện sự căm ghét và oán giận sâu sắc.