Ông hương, ông lí bên lương

Ông trùm bên giáo, ai thương tôi nào

Công điền cấp được một sào

Nửa đắp đường cái, nửa đào ao chung

Bốn mùa trống giục thùng thùng

Quan bắt nộp thuế lạ lùng tôi chưa

Câu ca dao "Ông hương, ông lí bên lương... lạ lùng tôi chưa" là lời than thở của người nông dân về gánh nặng thuế khóa dưới thời phong kiến. Bài ca thể hiện nỗi khổ cực, sự bế tắc của tầng lớp lao động trong xã hội cũ.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam thời phong kiến, đặc biệt là vào những giai đoạn kinh tế khó khăn, triều đình tăng cường các khoản thu thuế để phục vụ nhu cầu chi tiêu, chiến tranh. Hệ thống quan lại, lý trưởng, hương hào ở làng xã lúc bấy giờ có vai trò thu thuế trực tiếp từ người dân. Họ thường lợi dụng chức quyền để vơ vét, bóc lột, làm cho đời sống nông dân vốn đã khổ cực càng thêm lầm than. Việc phân chia ruộng đất công hoặc huy động sức dân đóng góp ("nửa đắp đường cái, nửa đào ao chung") là những hình thức lao dịch phổ biến. Tiếng trống "thùng thùng" không chỉ là âm thanh báo hiệu giờ giấc mà còn gợi lên sự đe dọa, thúc ép, tạo áp lực tâm lý nặng nề cho người nông dân khi phải đối mặt với việc nộp những khoản thuế vô lý, đôi khi là "thuế lạ lùng" mà họ không thể hiểu hết lý do.

Bài ca dao là tiếng nói chân thực, thống thiết về nỗi khổ của người nông dân trong xã hội cũ. Nó thể hiện giá trị hiện thực sâu sắc, lên án sự bất công và khát vọng về một cuộc sống công bằng, ấm no hơn.