Ruộng bà bà đứng bà trông

Thì tôi cũng cấy hàng sông bằng thuyền

Bà về thêm gạo thêm tiền

Thì tôi mới cấy cho liền hàng tay

Câu ca dao 'Ruộng bà bà đứng bà trông...' là một lời than thân, kể về thân phận người lao động nghèo trong xã hội xưa. Nó phản ánh thực trạng bất công, sự phụ thuộc vào lòng hảo tâm của người khác.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi quan hệ địa tô giữa địa chủ và tá điền diễn ra phổ biến. Người nông dân, những người lao động chính, thường phải cấy cày trên ruộng đất của địa chủ. Họ nhận được một phần hoa màu hoặc công lao ít ỏi, trong khi phần lớn thuộc về người chủ đất. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao gắn liền với đời sống nông nghiệp lúa nước, nơi mà việc cấy lúa là công việc đòi hỏi nhiều công sức, nhẫn nại. Người nông dân phải làm việc trên mảnh ruộng của bà chủ, nhưng việc cấy cày có thuận lợi hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sự đền ơn của bà chủ. Việc 'thêm gạo, thêm tiền' không chỉ là sự bù đắp vật chất mà còn thể hiện sự ghi nhận, tôn trọng sức lao động của người nông dân. Câu ca dao phản ánh một thực tế khắc nghiệt, nơi mà người nghèo phải luồn cúi, trông chờ vào lòng thương của người giàu để có thể kiếm sống.

Câu ca dao là lời tiếng lòng chân thật của người lao động nghèo, thể hiện khát vọng về sự công bằng và phẩm giá. Giá trị nghệ thuật nằm ở cách nói ẩn ý, giàu hình ảnh, đậm chất trữ tình dân gian.