Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là thời kỳ phong kiến, khi mà quan lại và địa chủ nắm giữ phần lớn ruộng đất. Nông dân phải làm thuê, cấy mướn cho họ với những điều kiện khắc nghiệt, thu nhập bấp bênh. Ruộng đất của địa chủ, quan lại thường được chăm sóc tốt hơn, đầu tư nhiều hơn nên cho năng suất cao. Ngược lại, ruộng đất của những người nông dân nghèo hoặc ruộng công của làng xã có thể bị bỏ bê, kém hiệu quả. Sự đối lập giữa "ruộng bà" (có thể là ruộng của địa chủ nhỏ, hoặc ruộng của người khác mà người nói phải làm thuê) và "ruộng quan điền" (ruộng của quan lại, thường được quản lý tốt, có quy mô lớn) phản ánh sự phân hóa giàu nghèo, bất công trong xã hội. Câu ca là tiếng lòng của người nông dân, thể hiện sự bất mãn với cảnh làm thuê không công bằng, đồng thời là khát vọng thoát ly khỏi cảnh khốn khó, tìm đến một nơi làm việc tốt hơn, mang lại cuộc sống sung túc hơn. "Bát gạo đã lớn, đồng tiền trao tay" là hình ảnh ẩn dụ cho sự no đủ, sung túc và thành quả lao động được đền đáp xứng đáng.