Thể loại văn học dân gian Việt Nam: Vè.

Trai người ta như thế

Trai nào phải như anh

Chỉ luẩn quẩn lanh quanh

Trong xó giường xó bếp

Bắt con rận con rệp

Đập con muỗi con ruồi

Giận con gà hay bươi

Buồn con heo chậm nẩy

Tranh hơn thua với gấy

Lại ra oai cùng con

Một tấc đất tấc vườn

Cũng rày thưa mai kiện!

Tác phẩm "Trai người ta như thế" là một bài vè dân gian quen thuộc, phản ánh thực trạng về những người đàn ông thiếu chí tiến thủ, chỉ biết lo toan những việc v...

Năm Đinh Tỵ mười ba tháng bảy

Nước Nam mình phút dậy can qua

Thái Nguyên nay có một tòa

Khố xanh, khố đỏ được ba trăm người

Cũng chí toan chọc trời khuấy nước

Ông Đội ra đi trước cầm binh

Rủ nhau lập tiểu triều đình

Những là cai đội khố xanh bằng lòng

Duy phó quản bất tòng quân lệnh

Hóa cho nên hủy mệnh xót xa

Sai người mở cửa nhà pha

Đem tù ra điểm được là bao nhiêu?

Truyền tù nhân cứ theo quân lệnh

Chớ thị thường uổng mệnh như chơi

Rồi ra làm lễ tế trời

Cờ đề “Phục Quốc” tài bồi Nam bang …

Đoạn vè trên là một tác phẩm văn học dân gian, phản ánh một sự kiện lịch sử có thật trong quá khứ. Lời vè mô tả chi tiết một cuộc khởi nghĩa hoặc một phong trào...

Khu Bốn đẩy ra

Khu Ba đẩy vào

Bỏ chạy sang Lào

Nước Lào không nhận

Tức mình nổi giận

Lập quốc gia riêng

Thủ đô thiêng liêng

Là huyện Nông Cống

Quốc ca chính thống:

“Dô tá dô tà”

Nông nghiệp nước nhà:

Trồng cây rau má

Biển khơi lắm cá

Mười mẻ một cân

Nhà máy phân lân

Một năm hai tạ

Vang tiếng xa gần

Nem chua toàn lá

Còn công nghiệp hoá

Là phá đường tàu …

Tác phẩm "Khu Bốn đẩy ra" là một bài vè dân gian độc đáo, phản ánh những vấn đề kinh tế, xã hội và chính trị của một thời kỳ lịch sử. Bài vè sử dụng ngôn ngữ dí...

Tai nghe nhà nước mộ dân,

những lo những sợ chín mười phần em ôi.

Anh đi ra mặt biển chưn trời,

ơn cha nghĩa mẹ hai nơi chưa đền.

Dầu mà ông Tây bắt làm phên,

nhất thắng nhì bại, không quên cái nghĩa sinh thành.

Xót em vò võ một mình,

anh đi ra biển thẳm non xanh tư bề.

Vai mang khẩu súng lưng dắt lưỡi lê,

thôi thiếp bồng con dại lui về mần ăn.

Ví dầu anh có mần răng,

nơi mô xứng gió vừa trăng em đành.

Phận chàng vạn tử nhứt sanh,

trên thời mây đen kịt, dưới nước xanh dờn dờn.

Tư bề sóng bể như sơn,

đau lòng xót dạ nhiều cơn lắm bớ nàng.

Trăm lạy ông trời đặng chữ bình an,

đóng lon chức Đội về làng hiển vinh.

Làm thịt con heo quy tế tại đình,

rượu chè chàng đãi dân tình một diên.

Tay bắt tay miệng lại hỏi liền:

anh đi ra mấy tháng em có phiền hay không.

Bảy giờ mai bước xuống tàu đồng,

tối tăm mù mịt như rồng với mây.

Hai bên những lính cùng Tây,

quân gia kéo tới chở đầy tàu binh…

Vè «Tai nghe nhà nước mộ dân» là một áng văn học dân gian đặc sắc, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của người dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Tác phẩm...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè ở mướn

Muốn cho sung sướng

Sanh tật quáng gà

Đi thì đầu ngả tới ngả lui

Thân tôi ăn cơm muối mặn

Ăn rồi uống hai tô chẵn chọt

Đầu đội nón chút

Vai vác cuốc cùn

Mần giùm mong cho mau tối

Tối về ăn ba hột cơm

Đầu hôm còn lao xao

Khuya lại vắng hoe

Chủ kêu làm bộ không nghe

Ngủ thêm chút nữa

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè dân gian Việt Nam mang đậm tính châm biếm sâu sắc. Bài vè miêu tả sinh động cuộc sống lam lũ, vất vả của người làm thuê...

Tôi có nhời thăm u cùng bá

Ở trên này khổ quá u ơi

Khi nào thong thả mát giời

Mời u quá bộ lên chơi vài ngày

Làm kíp chả được tiền ngay

Phải ăn gạo ngữ của thầy cai Sơn

Một đồng mười sáu bơ đơn

Đong đi đong lại chỉ còn mười lăm

Thầy cai cứ đứng chăm chăm

Hễ ai hút thuốc lại nhằm cắt công

Trời mưa có thấu hay không

Quanh năm chẳng có một đồng thừa ra

Lấy gì đồng bánh, đồng quà

Lấy gì mà gửi về nhà nuôi con

Mười năm làm ở đỉnh non

Ở nhà cha mẹ vợ con mất nhờ

Thân tôi khổ đến bao giờ?

Tác phẩm "Vè người đi phu

Đầu hôm ngủ tới canh tư,

Còn nằm mà ngủ, muỗi thì nó cắn dư cả vùa

Canh năm thì dộng trống chùa,

Còn nằm mà ngủ, chúng lùa một bên

Ngủ thì quên tuổi, quên tên,

Ngủ cho mặt trời mọc đã lên ba sào

Sáng ra đái dựa hàng rào,

Còn đương ngây ngủ té nhào trong gai

Quét nhà long mốt long hai,

Con mắt dáo dác thấy trai ngó chừng

Bày ra cắt áo, cắt quần,

Cắt không kích tấc, nhằm chừng cắt ngang

Vải thời một tấc một quan,

Cắt thời khoét lỗ khoét hang đâu còn

Bày ra bánh cục bánh hòn,

Nắn bằng chiếc đũa, hấp còn bột không …

Tác phẩm "Vè người lười" là một bài vè dân gian độc đáo, phản ánh chân thực hình ảnh người lười biếng trong lao động và sinh hoạt. Bài vè sử dụng ngôn ngữ mộc m...

Nguyễn đi rồi Nguyễn lại về

Nguyễn về để đóng vai hề tay sai

Gái đẹp cùng với rượu Tây

Quốc trưởng mê gái liếm giày thực dân

Khi nào súng nổ đâu đây

Bù nhìn Bảo Đại tan thây có ngày

Tác phẩm "Nguyễn đi rồi Nguyễn lại về" là một bài vè dân gian mang tính châm biếm sâu sắc về một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam, phản ánh thái độ...

Một lo con nít trắng răng

Hai lo kẻ thấp không bằng người cao

Ba lo thầy bói té nhào

Bốn lo con đĩ không chào lái buôn

Năm lo thợ đúc méo khuôn

Sáu lo trên nguồn không có hươu mang

Bảy lo bà chúa chửa hoang

Tám lo trai làng không vợ chạy rông

Chín lo trong ngục không gông

Mười lo ngoài đồng không đất chôn ma

Tác phẩm "Mười lo" là một bài vè dân gian độc đáo, phản ánh những nỗi lo âu, bất an trong đời sống của người dân Việt Nam xưa. Với hình thức liệt kê, bài vè khắ...

Mồng một cho tới mồng năm

Giăng còn thơ ấu, tối tăm biết gì

Mồng sáu, mồng bảy trở đi

Đến ngày mồng tám giăng thì lên cao

Mồng chín giăng ánh vườn đào

Mồng mười giăng mọc đã cao hơn đầu

Mười một sáng cả vườn dâu

Mười hai giăng ở địa cầu trung thiên

Mười ba giăng gió giữ duyên

Đến ngày mười bốn giăng lên giữa trời

Gặp giăng em hỏi em chơi

Liệu giăng sáng cả trần đời được chăng?

Đến rằm giăng đã lên cao

Tới ngày mười sáu giăng treo tỏ tường

Mười bảy giăng sẩy chiếu giường

Mười tám dọn dẹp cương thường anh đi

Mười chín em định em ngồi

Hai mươi giấc tết, em thì ra trông

Kể từ hăm mốt nửa đêm

Giăng già thì cũng có phen bạc đầu

Cuối tháng giăng xuống biển sâu

Ba mươi mồng một ai cầu được giăng

Tác phẩm "Vè trăng" là một bài vè dân gian độc đáo, miêu tả chi tiết chu kỳ mọc, lặn và sự thay đổi hình dạng của Mặt Trăng trong một tháng âm lịch. Bài vè sử d...

Hoa nhài thoang thoảng bay xa

Mùi thơm khác hẳn, thật là có hương

Hoa cúc không sợ thu sương

Để màu ẩn dật, mùi hương đậm đà

Hoa sen mùa hạ nở ra

Ở bùn mà lại không pha sắc bùn

Hoa mai chót vót đỉnh non

Trắng như bông tuyết hãy còn kém xa

Mẫu đơn phú quý gọi là

Hải đường sắc đẹp nhưng mà không hương

Hoa quỳ nhất ý hướng dương

Hoa liễu trong trắng, trông thường như bông

Phù dung mọc ở bên sông

Hoa đào gặp được gió đông mới cười

Tác phẩm "Vè các loài hoa" là một bài vè dân gian độc đáo, miêu tả vẻ đẹp và đặc tính của nhiều loài hoa khác nhau. Qua đó, thể hiện sự tinh tế trong quan sát v...

Vo vỏ vò vo

Cây nhỏ cây to

Cây cò đậu

Cây sáo sậu trèo

Cây rắn leo

Cây mèo nhảy

Cây gãy cành

Cây xanh lá

Cây xây rạ

Cây chồng rơm

Cây đơm quả

Cây xả hương

Cây bám tường

Cây cắm đất

Ta ngồi ta nói thật …

Câu "Vè vỏ vò vo" là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại vè, thường được sử dụng trong các trò chơi dân gian, đồng dao dành cho trẻ em. Câu vè này có nhịp điệu...

Lía ta nổi tiếng anh hào

Sơn hà một góc thiếu nào người hay

Bạc tiền thừa đủ một hai

Chiêu binh mãi mã càng ngày càng đông

Làm cho bốn biển anh hùng

Mến danh đều tới phục tùng chân tay.

Kẻ nào tàn ác lâu nay

Lía sai cướp của đoạt tài chẳng dung

Nhà giàu mấy tỉnh trong vùng

Thảy đều kinh sợ vô cùng lo toan

Nhất nhì những bực nhà quan

Nghe chàng Lía doạ kinh hoàng như điên

Nhà nào nhiều bạc dư tiền

Mà vô ân đức, Lía bèn đoạt thâu.

Tuy chàng ở chốn non đầu

Nhưng mà lương thực vật nào lại không

Lâu la ngày một tụ đông

Vỡ rừng làm rẫy, vun trồng bắp khoai

Mọi người trên dưới trong ngoài

Thảy đều no đủ sớm trưa an nhàn

Tiếng tăm về đến trào đàng

Làm cho văn võ bàng hoàng chẳng an.

Nam triều chúa ngự ngai vàng

Bá quan chầu chực hai hàng tung hô

Có quan ngự sử bày phô

Tâu lên vua rõ lai do sự tình

Đem việc chàng Lía chiêu binh

Trình lên cặn kẽ phân minh mọi đàng

Nào khi Lía phá xóm làng

Đến khi lên núi dọc ngang thế nào

Kể tên những bậc phú hào

Từng bị quân Lía đoạt thâu gia tài

Vua ngồi nghe rõ một hai,

Đập bàn, vỗ án giận rày thét la:

– Dè đâu có đứa gian tà

Giết người, đoạt của thiệt là khó dung

Truyền cho mười vạn binh hùng

Dưới cờ đại tướng binh nhung lên đàng

Đại quân vâng lệnh Nam hoàng

Hành quân tức khắc thẳng đàng ruổi dong

Gập ghềnh bao quản núi non

Dậy trời sát khí quân bon lên rừng. …

Tác phẩm "Vè Lía" là một khúc ca dao dân gian, ghi lại cuộc đời và hành động của nhân vật Lía, một thủ lĩnh nghĩa quân chống lại cường hào ác bá. Tác phẩm phản...

Lẳng lặng mà nghe

Cài vè học vụ

Đồng bào mù chữ

Ở khắp mọi nơi

Chiếm chín phần mười

Toàn dân đất Việt

Muôn bề chịu thiệt

Chịu đui, chịu điếc

Đời sống vùi dập

Trong vòng nô lệ

Hơi đâu mà kể

Những sự đã qua

Chính phủ Cộng hòa

Ngày nay khác hẳn

Đêm ngày lo lắng

Đến việc học hành

Mấy triệu dân lành

Còn đương tăm tối

Bị đời hất hủi

Khổ nhục đáng thương

Ngơ ngác trên đường

Như mù không thấy

Những điều như vậy

Không thể bỏ qua …

Tác phẩm "Lẳng lặng mà nghe" thuộc thể loại Vè, là một lời kêu gọi hành động mạnh mẽ về vấn đề mù chữ trong xã hội Việt Nam xưa. Bài vè phản ánh thực trạng đáng...

Giữa năm Đinh Dậu mới rồi

Sư ông chùa Lãng là người đảm đang

Viết tờ quyên giáo các làng

Lãng Đông, Năng Nhượng chuyển sang Trực Tầm

Chiều hôm còn ở Đồng Xâm

Rạng mai Đắc Chúng, tối tầm Dục Dương

Cùng với nghĩa sĩ bốn phương

Phất cờ thần tướng mở đường thiên binh

Phá dinh công sứ Thái Bình

Sa cơ ông đã bỏ mình vì dân.

Đoạn vè trên kể về hành động của một vị sư chùa Lãng, người đã đứng lên kêu gọi dân làng và nghĩa sĩ bốn phương cùng nhau phất cờ khởi nghĩa chống lại ách đô hộ...

Ai mua chiếu hông

Chiếu bông chiếu trắng

Chiếu vắn chiếu dài

Chiếu dệt lầu đài

Cổ đồ bát bửu

Chiếu tây hột lựu

Da lợn bông bao

Chiếu rộng màu cau

Con cờ, mặt võng

Dệt bông chong chóng

Ngũ sắc, bá huê

Đẹp hết chỗ chê

Ngôi sao, tùng lộc

Chiếu trải giường hộc

Chiếu trải giường Tàu

Chiếu trải giường trước

Chiếu trải giường sau

Chiếu nào cũng có đủ

Trong gia chủ ai muốn mua thì mua

Tác phẩm "Ai mua chiếu hông" là một bài vè độc đáo trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Bài vè liệt kê một cách sinh động các loại chiếu, mô tả sự đa dạng...

Thân tôi coi vịt cực khổ vô hồi

Sáng ra ngồi trông trời mau xế như chúa trông hiền thần

Hai cẳng lần lần như Địch Thanh thắng trận

Quần áo chưa kịp bận như Tào Tháo bị vây

Tay cầm cái cây như Tề Thiên cầm thiết bảng

Vịt chạy qua bờ ngăn đón cản như Tiết Nhơn Quý rượt Cáp Tô Văn

Quần bận còn xăn như Uất Trì tắm ngựa

Vịt ăn ngồi dựa bóng tùng như Tần Thúc Bảo lúc bệnh đau

Vịt chạy đuổi lao xao như La Thông tảo Bắc

Tối về nhà đèn chưa tắt như đãi yến công nương

Ngày ra tới đứng ngoài đường, chiều về như Phàn Lê Huê nhập trại.

Tác phẩm "Vè Chăn Vịt" là một ví dụ tiêu biểu cho thể loại vè, một thể loại văn học dân gian quen thuộc. Qua những hình ảnh sinh động, bài vè khắc họa chân thực...

Nem chợ Sãi,

Vải La Vang

Khoai Quán Ngang,

Dầu tràm Đại Nại

Mai phường Trúc

Nước độc Kim Giao

Gạo Phước Điền

Chiêng Sắc Tứ

Khoai từ Trà Bát

Quạt chợ Sòng

Cá bống Bích La

Gà Trà Lộc

Môn độn An Đôn

Tôm đồng Mai Lĩnh

Bánh ít Đạo Đầu

Trầu nguồn Khe Gió

Cỗ Trung Đơn

Thơm Bồ Bản

Nghệ vàng An Lộng

Xôi thống Hải Thành

Gạch Trí Bưu

Lựu Triệu Phước



Tối ăn khoai

Mai ăn sắn

Nắng Đông Hà

Đàn bà Hội Yên

Đây là một tác phẩm "Vè" dân gian đặc sắc, liệt kê các sản vật nổi tiếng của nhiều vùng miền trên khắp đất nước. Tác phẩm thể hiện sự phong phú, đa dạng về kinh...

Hai bên cô bác

Lẳng lặng mà nghe

Nghe tôi kể cái vè

Ngư lương, tử hổ

Lý sâm, lý chuối

Dưới rạch, dưới ngòi

Cá nục, cá úc

Cá thơm, cá thác

Hơi nào mà kể hết

Cá nơi làng này

Thần linh chiêm bái

Vậy mới cất chùa chiền

Mới đúc Phật, đúc chuông

Cô bác xóm giềng

Lẳng lặng mà nghe

Cá nuôi thiên hạ

Là con cá cơm,

Không ăn bằng mồm

Là con cá ngát

Không ăn mà ú

Là con cá voi,

Hai mắt thòi lòi

Là cá trao tráo …

Tác phẩm "Hai bên cô bác" là một bài vè dân gian độc đáo, mang đậm hơi thở của đời sống sông nước miền Tây Nam Bộ. Bài vè sử dụng ngôn ngữ giản dị, hình ảnh gần...

Chồng:

Cắt cơm

Bơm xe

Nghe thời tiết

Liếc đồng hồ

Thồ bao gạo

Cạo bộ râu

Xâu quai dép

Tránh mặt sếp

Tót lên yên

Guồng như điên

Về với vợ
Vợ:

Mau tắm rửa

Sửa lông mày

Thay quần áo

Báo thêm cơm

Bơm nước hoa

Xoa thêm phấn

Quấn lại tóc

Bóc coóc-xê

Kê chân giường

Giương mắt đợi

Kêu ối ối

Tác phẩm "Vè Chồng Vợ" là một ví dụ điển hình cho thể loại vè, một hình thức thơ ca dân gian độc đáo của Việt Nam. Bài vè khắc họa sinh động những hình ảnh quen...

Nghe vẻ nghè ve

Nghe vè đánh bạc

Đầu hôm xao xác

Bạc tốt như tiên

Đêm khuya không tiền

Bạc như chim cú

Cái đầu xù xụ

Com mắt trõm lơ

Hình đi phất phơ

Như con chó đói

Chân đi cà khói

Dạo xóm dạo làng

Quần rách lang thang

Lấy tay mà túm.

Tác phẩm "Nghe vẻ nghè ve" là một bài vè dân gian độc đáo, mô tả chân thực hình ảnh người nghiện ngập và con đường sa ngã. Bài vè này mang tính giáo dục cao, ph...