Thể loại văn học dân gian Việt Nam: Vè.

Lẳng lặng mà nghe

Cái vè xin thuế

Mùa màng mất tệ

Buôn bán không ra

Kẻ gần người xa

Cũng nghèo cũng khổ

Hai đồng xâu nọ

Bảy ngày công sưu

Cao đã quá đầu

Kêu đà ngắn cổ

Ở đâu ở đó

Cũng rúc mà ra

Kẻ kéo xuống Tòa

Người nằm trên tỉnh

Đông đà quá đông

Trong tự Hà Đông

Ngoài từ Diên Phước …

Tác phẩm "Cái vè xin thuế" là một bài vè dân gian phản ánh hiện thực đời sống khốn khó của người dân dưới thời Pháp thuộc. Bài vè được lưu truyền rộng rãi trong...

Chiều chiều vào khám

Như công chúa vào lầu

Bận áo không bâu

Như mình mang thiết giáp

Thầy chú đánh đạp

Như thí võ Tràng An

Quần áo lang thang

Như mình mang giáp trụ

Tuông bờ lướt bụi

Như Khương Thượng tán binh …

Đoạn vè "Chiều chiều vào khám..." là một ví dụ sinh động về nghệ thuật so sánh trong văn học dân gian Việt Nam. Tác phẩm khắc họa hình ảnh người lao động nghèo...

Sáp vàng hai bánh

Yến huyết một cân

Mứt bí, mứt gừng

Trà Tàu, trà Huế

Mứt chanh, mứt khế

Cam rim, hồng rim

Đường phổi, đường đá

Tôm khô, vi cá

Đồm độp, gân nai

Bột báng, bột khoai

Dầu thông, mắm muối …

Đoạn trích "Sáp vàng hai bánh... mắm muối..." là một ví dụ tiêu biểu cho thể loại Vè nói về các loại sản vật, thực phẩm thường có trong dịp Tết Nguyên Đán của n...

Ống tre khô người ta còn chuộng

Bậu lỡ thời như ruộng bỏ hoang

Ruộng bỏ hoang người ta còn cấy

Bậu lỡ thời như giấy trôi sông

Giấy trôi sông người ta còn vớt

Bậu lỡ thời như ớt chín cây

Ớt chín cây người ta còn hái

Bậu lỡ thời như nhái lột da

Nhái lột da người ta còn xáo

Bậu lỡ thời như áo vá vai

Áo vá vai người ta còn bận

Bậu lỡ thời như rận cắn đêm

Rận cắn đêm người ta còn bắt

Bậu lỡ thời như giặc Hà Tiên …

Câu vè "Ống tre khô người ta còn chuộng..." là lời than thở của người phụ nữ về thân phận lỡ làng, không còn giá trị. Lời vè mang đậm nét bi thương, phản ánh mộ...

Cơ trời đất vần xoay chính khí,

Đấng nam nhi phỉ chí tang bồng,

Làm cho tỏ mặt anh hùng,

Giang sơn để mất, trong lòng sao nguôi?

Nước nhà Tây đã chiếm rồi,

Chư quân chư tướng ắt thời theo ta.

Kéo quân về đất Thanh Hoa,

Tìm nơi hiểm yếu để ta lập đồn.

Quân truyền điểm được hai vàn

Đinh công Đại tướng có gan chăng là.

Đánh Tây Nhâm Ngọ tháng Ba

Năm mươi khẩu súng cùng là lá lê

Đạn thời cướp được năm xe,

Tháng một Bính Tuất kéo về huyện Nga

Thần công khí giới đem ra,

Khoa sơn đại bác cho ta tức thì …

Vè 'Cơ trời đất vần xoay chính khí' là một áng văn chương độc đáo, thể hiện tinh thần yêu nước quật cường và ý chí phục thù dân tộc. Tác phẩm thuộc thể loại vè,...

Hạ lợi bước qua

Chánh ngày hăm ba

Lễ đưa ông Táo

Hai là lễ đáo

Tảo mộ ông bà

Cổ tích bày ra

Truyền cho con cháu

Từ ngày hăm sáu

Dĩ chí ba mươi

Cá thịt tốt tươi

Ông bà tiếp rước

Phải dùng cây trước

Lấy nó làm nêu

Thiên hạ cũng đều

Lo chưng đồ đạc …

Đoạn văn "Hạ lợi bước qua..." là một bài vè dân gian miêu tả sinh động không khí chuẩn bị đón Tết Nguyên Đán của người Việt xưa. Bài vè này nằm trong một hệ thố...

Nhớ đời thứ sáu Hùng Vương

Ân sai hăm tám tướng cường ngũ nhung

Xâm cương cậy thế khỏe hùng

Kéo sang đóng chặt một vùng Vũ Ninh

Trời cho thánh tướng giáng sinh

Giáng về Phù Đổng ẩn hình ai hay

Mới lên ba tuổi thơ ngây

Thấy vua cầu tướng ngày rày ra quân …

Đoạn trích "Nhớ đời thứ sáu Hùng Vương" là một phần của thể loại vè, tái hiện lại bối cảnh lịch sử hào hùng của dân tộc. Tác phẩm ca ngợi tinh thần yêu nước và...

Thằng Tây ngồi nghĩ cũng tài

Sinh ra đèn máy thắp hoài năm canh

Thằng Tây ngồi nghĩ cũng sành

Sinh ra tàu điện chạy quanh phố phường

“La ga” thì ở Thụy Chương

Dây đồng cột sắt tìm đường kéo lên

Bồi bếp cho chí bồi bàn

Chạy tiền kí cược đi làm sơ vơ …

Đoạn vè "Thằng Tây ngồi nghĩ cũng tài..." là một tác phẩm dân gian độc đáo, phản ánh cái nhìn của người dân Việt Nam trước những đổi thay của xã hội dưới thời P...

Thảo một bài bần phú,

Luận đôi câu nhơn nghĩa tinh vi.

Kẻ đắc thời đắc lễ đắc nghi

Người thất thế, thất thi thất nghiệp.
Cũng có kẻ cực già đời mãn kiếp,

Cũng có người phong lưu tự bé chí già.

Việc ấy nghĩ không ra,

Chẳng biết tại căn hay là tại số?
Cũng có kẻ ở phường, ở phố,

Cũng có người sầu giả lâm bô.

Đã khắp trong cửu quận mười đô,

Vì hai chữ phú bần lợn lạo. …

Tác phẩm "Vè này nói chuyện phú quý, bần tiện" là một áng văn chương dân gian đặc sắc, phản ánh sâu sắc những góc khuất của xã hội, đặt ra câu hỏi về số phận co...

Quan tướng tôi ơi

Kì này nực trời

Ở đâu kéo đến

Cổ cao nghền nghện

Đầu đội mũ mo

Lưng giắt dao to

Lưng đeo bẫy chó

Nhà giàu nhà có

Tướng vào tướng chực

Nhà nào còn thức

Tướng chớ vào chi …

Tác phẩm "Quan tướng tôi ơi" là một bài vè dân gian thể hiện cái nhìn đầy mỉa mai, châm biếm của nhân dân đối với tầng lớp quan lại, cường hào ác bá thời xưa. B...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè cái chợ

Sáng mơi xách rổ

Đi giáp một vòng

Hàng hóa mênh mông

Kêu bằng Chợ Lớn

Thiên hạ phát ớn

Là chợ Bình Đông

Ấm bụng no lòng

Kêu bằng Chợ Gạo

Thiệt là huyên náo

Là chợ Bến Thành

Xúm nhau giựt giành

Là chợ Bến Tranh

Ăn ở hiền lành

Đi chợ Thủ Đức …

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè dân gian quen thuộc, thể hiện nét văn hóa sông nước và sự đa dạng của các khu chợ Nam Bộ. Bài vè khắc họa sinh động bức...

Đêm thu bóng nguyệt soi mành

Bâng khuâng dạ ngọc chạnh tình ngâm nga

Xét trong thế sự người ta

Tài ba cho mấy cũng là như không

Cho hay thiên địa chí công

Dữ lành báo ứng vô cùng màu linh

Gương xưa trông thấy đành rành

Người nay xem đó giữ mình cho yên

Nam Kỳ có cậu Hai Miêng

Con quan lớn Tấn ở miền Gò Công

Cậu Hai là bực anh hùng

Ăn chơi đúng bực vô cùng liệt oanh

Nam Kỳ lục tỉnh nổi danh

Thật là một bực hùng anh trên đời …

Đoạn trích 'Vè cậu Hai Miêng' là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại vè, phản ánh triết lý nhân sinh sâu sắc về lẽ đời và đạo ứng xử. Tác phẩm sử dụng hình ảnh...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè tôi nghèo

Nghèo tanh, nghèo hôi

Nghèo lồi mắt cá

Nghèo sạt xương hông

Nghèo không gạo nấu

Nghèo thấu Ngọc Hoàng

Nghèo tàn, nghèo mạt

Nghèo khạc ra tro

Nghèo ho ra máu

Nghèo lủi vô bờ

Nghèo lờ con mắt

Nghèo thắt ống chân

Nghèo sưng cần cổ

Nghèo lỗ máu đầu

Nghèo cực như trâu

Một xâu, hai thuế

Bài vè 'Nghe vẻ nghe ve' là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại vè trong văn học dân gian Việt Nam. Tác phẩm khắc họa một cách chân thực và sinh động nỗi nghèo...

Vè vẻ ve ve

Nghe vè kẹo kéo

Mần thiệt là khéo

Ai thấy cũng thèm

Ai thấy cũng khen

Rằng kẹo Sa Đéc

Người nào chưa biết

Quảng cáo là mua

Cô bác ông bà

Xin mời ăn thử

Ngon hay là dở

Cứ việc chê khen

Có bán có thêm

Đồng xu một miếng

Ai trả hai tiếng

Sáu miếng năm xu

Ai trả lu bù

Thì tui không bán …

Bài vè 'Kẹo kéo' là một tác phẩm văn học dân gian độc đáo, thể hiện sự khéo léo trong lời ca và cách giới thiệu sản phẩm. Tác phẩm này không chỉ đơn thuần là mộ...

Thương thay, hỡi các chú ơi

Ăn uống đã rồi thầy kể một văn:

Quý Tỵ giữa ngày mồng năm,

Giờ Dần chính nguyệt ầm ầm huyên hoa

Một chi đánh ở Đống Đa

Cầu Duệ kéo đến tốt xa muôn phần

Phép voi bại trận tiên phong

Cầu nhương sụt cả xuống sông Bồ Đề

Đao binh tử trận đầy khe

Dọc đường gài gác nằm kề năn năn

Chú sang cứu viện nước Nam

Chẳng may gặp phải suối vàng thương thay

Chú thì thắt cổ trên cây

Chú thì tự vẫn ở nay trong nhà

Chú thì thác xuống Diêm La

Chú nào còn sống về nhà đại minh …

Đoạn trích "Thương thay, hỡi các chú ơi" là một bài vè dân gian, thường được kể lại để ghi nhớ hoặc truyền tụng về một sự kiện lịch sử đau thương. Bài vè mang â...

Ghe bầu các lái đi buôn

Đêm khuya ngồi buồn, kể chuyện ngâm nga

Bắt từ Gia Định kể ra

Anh em thuận hòa ngoài Huế kể vô

Trên thời ngói lợp tòa đô

Dưới sông thủy cát ra vô dập dìu

Trên thời vua Thuấn, vua Nghiêu

Ngoài dân, trong triều tòa chính sửa sang

Trên thời ngói lợp tòa vàng

Dưới dân buôn bán nghênh ngang chật bờ

Này đoạn các lái trở vô

Thuận An là chốn thuyền đô ra vào

Vát ra một đỗi khơi cao

Ta sẽ lần vào thì tới Cửa Ông

Nay đà giáp phủ Thuận Phong

Hòn Am, Cửa Kiểng nằm trong thay là …

Tác phẩm "Vè lái buôn" là một khúc vè dân gian miêu tả sinh hoạt và đời sống của các lái buôn xưa, qua đó thể hiện tầm nhìn xa trông rộng và sự am hiểu địa lý c...

Vai mang xấp vải trong mo

Đi chưa tới chợ đã lo ăn hàng

Bánh in cùng những bánh bàng

Bánh bò bông, bánh ít trần, ngon thay.

Mít nghệ múi bằng cổ tay

Bánh đúc chấm mật, bánh gai, bánh bèo

Muốn ăn đừng có lo nghèo

Tiền tui trong túi đem theo đủ dùng,

Ăn một bụng ba mươi đồng

Mua mấy thứ để cho chồng tui đây

Vừa mới tới vuông đất cày

Ngồi dưới gốc cầy lật nón ra ăn

Làm vầy dạ cũng băn khoăn

Vì chưng lỗ miệng muốn ăn không chừng …

Tác phẩm "Vai mang xấp vải trong mo" là một bài vè dân gian giàu tính trữ tình và chất liệu đời sống. Bài vè miêu tả chân thực hình ảnh người phụ nữ nông thôn t...

Nhất gạo nhì rau

Tam dầu tứ muối

Thịt thì đuôi đuối

Cá biển mất mùa

Đậu phụ chua chua

Nước chấm nhạt thếch

Mì chính có đếch

Vải sợi chưa về

Săm lốp thiếu ghê

Cái gì cũng thiếu

Câu vè "Nhất gạo nhì rau, tam dầu tứ muối..." là một tác phẩm dân gian độc đáo, phản ánh chân thực đời sống sinh hoạt của người Việt xưa. Tác phẩm này thể hiện...

Đầu năm ra mắt mồng ba

Cúng ông Hành Khiển cùng là Hành Binh

Bói giò phải bói cho tinh

Xem tường màu sắc chân hình rủi may

Đôi giò cần để thẳng ngay

Nhuận hồng vàng ánh năm nay chắc giàu

No rồi chụm móng khít khao

Đỡ cái chặt chẽ cũng giàu cũng sang

Đỏ mà gân máu nổi loang

Là điềm hao của tan hoang cửa nhà

Trắng xanh bền bệt thây ma

Ấy điềm tang chế ông bà cháu con

Da gà tươi mượt vàng son

Đi thi chắc đậu đi buôn chắc lời

Khe chân gà hở tơi bời

Tiền vô nhiều cũng phủi rồi tay không …

Tác phẩm "Vè đầu năm" là một bài vè dân gian mang đậm nét văn hóa truyền thống của người Việt. Bài vè này chủ yếu tập trung vào việc xem chân gà để đoán định sự...

Kiến lửa tập đoàn, kiến vàng ở ổ

Cao đầu lớn cổ thiệt là kiến hùm

Cắn chúng la um: kiến kim, kiến nhọt

Nhỏ như con mọt thiệt là kiến hôi

Động trời nó sôi: kiến cánh, kiến lửa

Bò ngang, bò ngửa: kiến riện đơn chai

Bò dông, bò dài, bò qua, bò lại

Kiến đực nói phải, kiến cái làm khôn

Rủ nhau lên cồn xoi hang lạch cạch

Thuở xưa, trong sách Bàn Cổ sở phân

Sanh ra chúng dân đỏ đen như kiến

Ấu tử làm biếng chẳng có mẹ cha

Không ai dạy la, nên không biết sợ

Vè "Kiến lửa tập đoàn" là một tác phẩm văn học dân gian độc đáo thuộc thể loại vè, mô tả sinh động thế giới loài kiến với nhiều hình ảnh ngộ nghĩnh. Tác phẩm sử...

Ngàn năm dưới bóng thái dương,

Biết bao là sự lạ thường đáng ghi,

Noi nghề hàng mặc bấy nay,

Một pho dị sự vắn dài chép ra.

Trước là giải muộn ngâm nga,

Sau nêu gương nọ đặng mà soi chung.

Xưa kia có một phú ông,

Vợ chồng chuyên một nghề nông nuôi mình,

Bấy lâu loan phụng hòa minh,

Xóm làng kiêng nể tánh tình thiện lương.

Tuy là sành sỏi ruộng nương,

Ông bà xấu số gặp đường chẳng may,

Thuở trước cũng chẳng thua ai,

Tiền dư bạc sẵn tháng ngày thung dung,

Ruộng vườn khai khẩn khắp cùng,

Thôn lân đều thảy có lòng bợ nâng.

Đến nay nhằm buổi lao lung,

Ruộng nương thất phát vô cùng thảm thương,

Tháng ngày khổ hại trăm đường,

Bảy năm chịu sự tai ương nguy nàn,

Bấm gan cam chịu gian nan,

Vợ chồng đau đớn đoạn tràng thiết tha.

Lần hồi ngày lụn tháng qua,

Nghèo nàn túng tíu gẫm đà thói quen,

Thét rồi cũng chẳng than phiền,

Cắn răng mà chịu đảo điên qua hồi.

Lão mụ tuổi đã lớn rồi,

Vợ bốn mươi chẵn chồng thời bốn ba,

Đêm ngày lo tính gần xa,

Chẳng con kế tự thật là đáng lo,

Choanh ngoảnh chồng vợ đơn cô,

Tuổi già sức yếu biết nhờ cậy ai? …

Đoạn trích "Vè nói về thân phận người nông dân" là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại vè, phản ánh chân thực cuộc sống lam lũ, nghèo khó của người nông dân Việ...

Chợ Lường họp lại vui thay

Đàng đông lúa gạo, đàng tây tru bò

Xã đã khéo lo

Lập lều hai dãy

Hàng sồi hàng vải

Thì kéo lên đình

Hàng xén xung quanh

Hàng thịt hàng lòng ở giữa

Ngong vô trửa chợ

Chộ thị với hồng

Dòm ngang xuống sông

Chộ thuyền với lái

Ngong sang bên phải

Chộ những vịt gà

Hàng nhãn, hàng na

Hàng trầu, hàng mấu

Hàng ngô, hàng đậu

Hàng mít, hàng cà

Hàng bánh, hàng quà

Hàng chi có cả

Rồi nào hàng cá

Hàng bưởi, hàng bòng …

Tác phẩm 'Vè Chợ Lường' là một trích đoạn tiêu biểu của thể loại vè dân gian, miêu tả sinh động không khí nhộn nhịp, tấp nập của một phiên chợ quê. Bài vè khắc...

Bài chòi bài tới là ba mươi lá

Dang tay xớn xá là cái gã Ông Ầm

Hay đi sụp hầm, là anh Tứ Cẳng

Một dề trăng trắng, là chị Bạch Huê

Ăn cận nằm kề, là anh Chín Gối

Ba chìm bảy nổi, là chị Sáu Ghe

Lập bạn lập bè, là anh Năm Dụm

Hay đùm hay túm, Tứ Xách đã quen

Quần áo lèng teng, Nhì Nghèo cực khổ

Hay bươi hay mổ, là chị Ba Gà

Có ngạnh có ngà, là anh Tứ Tượng

Phủ màn treo trướng, là chị Tám Dừng

Ướt áo ướt quần, là anh Ngũ Trợt

Rung cây không rớt, Tứ Móc thiệt hay

Con mắt nhắm ngay, Tam Quăng thiệt giỏi …

Tác phẩm "Vè Bài chòi" là một đoạn trích tiêu biểu trong kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam, thuộc thể loại vè. Đoạn vè này giới thiệu một cách dí dỏm và sinh độ...

Con gái làng Sấu

Hay cấu hay cào

Cấu ra bờ rào

Cấu vào chuồng lợn

Nào ai có tợn

Lấy gái làng này?

Nó vác cả cày

Ra đồng nó cấu

Nó vác cả đấu

Ra đồng nó đong

Nó vác cả nong

Ra đồng nó quạt

Nó vác cả tháp

Ra đồng nó xây

Nó gói cả mây

Bỏ trong giỏ nó

Nó thắt khăn đỏ

Nó múa gươm thần …

Câu vè "Con gái làng Sấu" là một tác phẩm dân gian độc đáo, khắc họa hình ảnh người phụ nữ làng Sấu với tính cách mạnh mẽ, tháo vát. Tác phẩm thể hiện sự yêu mế...

Bớ chị em ơi! Đi chợ

Chợ nào bằng chợ Gò Chàm

Tôm tươi cá trụng thịt bò thịt heo

Còn thêm bánh đúc bánh xèo

Bánh khô bánh nổ bánh bèo liên u

Những con cá chép cá thu

Cá ngừ cá nục cá chù thiệt ngon

Ngó ra ngoài chợ

Nẫu bán thịt phay

Nem tươi chả lụa

Rượu trà no say

Ngó ra ngoài chợ

Nẫu bán trạnh cày

Roi mây, lưỡi cuốc

Nẫu bày nghinh ngang

Ngó ra ngoài chợ

Nẫu bán sàn sàn

Khoai lang, bắp đỗ

Ðục, chàng, kéo, dao

Xem ra chẳng sót hàng nào

Quảng Nam, Quảng Ngãi cũng vào đây mua …

Tác phẩm "Bớ chị em ơi! Đi chợ" là một bài vè dân gian, miêu tả sinh động không khí nhộn nhịp và sự đa dạng của một khu chợ truyền thống. Bài vè thể hiện bức tr...

Ve vẻ vè ve

Nghe vè các rau

Thứ ở hỗn hào

Là rau ngành ngạnh

Trong lòng không chánh

Vốn thiệt tâm lang

Đất rộng bò ngang

Là rau muống biển

Quan đòi thầy kiện

Bình bát nấu canh

Ăn hơi tanh tanh

Là rau dấp cá

Có ba không má

Rau má mọc bờ

Thò tay sợ dơ

Nó là rau nhớt …

Tác phẩm "Ve vẻ vè ve" là một bài vè dân gian Việt Nam độc đáo, sử dụng hình ảnh các loại rau quen thuộc để truyền tải những thông điệp sâu sắc về phẩm chất con...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè chim chóc

Hay moi hay móc

Vốn thiệt con dơi

Thấy nắng thì phơi

Là con Diệc mốc

Lặn theo mấy gốc

Là chim Thằng Chài

Lông lá thật dài

Là con chim Phướn

Rành cả bốn hướng

Là chim Bồ Câu

Giống lặn thật lâu

Là con Cồng Cộc

Ăn táp sồng sộc

Là con chim Heo …

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè dân gian độc đáo, giới thiệu về thế giới các loài chim một cách sinh động và gần gũi. Bài vè sử dụng ngôn ngữ giản dị,...