Thể loại văn học dân gian Việt Nam: Vè.

Láo thiên láo địa,

Láo từ ngoài Sịa láo vô

Ngồi buồn nói chuyện láo thiên:

Lúc nhỏ tôi có đi khiêng ông Trời

Ra đồng thấy muỗi bắt dơi,

Bọ hung làm giỗ có mời ông voi

Nhà tôi có một củ khoai,

Xắt ra bảy thúng hẳn hòi còn dư

Nhà tôi có một củ từ,

Bới lên một củ nó hư cả vườn.

Tôi vừa câu được con lươn

Cái thịt làm chả, cái xương đẽo chày

Nhà tôi có một cối xay

Đầu cong bịt bạc, đầu ngay bịt vàng …

Tác phẩm "Láo thiên láo địa" là một bài vè dân gian độc đáo, thể hiện trí tưởng tượng phong phú và óc hài hước của người Việt. Bài vè sử dụng những hình ảnh cườ...

Nhà anh bất phú bất bần

Có con dao đoản hộ thân tháng ngày

Con dao anh rày

Dài vừa năm tấc

Khi mài đã sắc

Phá lở rú rừng hoang

Cũng biện đủ cỗ cho làng

Cũng no ngày đủ tháng.

Đèn có khêu mới rạng

Ngọc bất trác bất thành

Ngẫm như con dao anh

Nội trần gian không ai có

Nội dưới trời không ai có …

Đoạn "vè" này miêu tả người lao động nghèo nhưng có tài xoay sở, biết cách làm ra của cải nuôi sống bản thân và cộng đồng. Tác phẩm thể hiện quan niệm dân gian...

Tổ cha nó

Cái thằng ăn cắp

Nó bắt con gà vàng khoan cổ

Con gà nổ khoan lông

Nó nấu nồi đồng

Nó nấu nồi đất,

Nó ăn lật đật

Nó trật xương quai

Nó lòi bản họng

Mà nó cứ tọng vô mồm

Cái mồm thối mồm tha

Mồm ma mồm quỷ

Mồm đĩ mồm chó

Tổ cha nó!

Vè 'Tổ cha nó' là một tác phẩm dân gian độc đáo, thuộc thể loại vè, phản ánh sinh động những lời than thở, oán giận trong cuộc sống lao động xưa. Bài vè sử dụng...

Nghe vẻ nghe vè

Nghe vè trái cây

Dây ở trên mây

Là trái đậu rồng

Ðủ vợ đủ chồng

Là trái đu đủ

Cắt ra nhiều mủ

Là trái chuối chát

Mình tựa gà ác

Trái khóm, trái thơm.

Cái đầu chôm bôm

Là trái bắp nấu

Hình thù xâu xấu

Trái cà dái dê …

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè trái cây dân gian quen thuộc, thường được dùng để dạy trẻ em nhận biết các loại quả. Bài vè sử dụng ngôn ngữ giản dị, h...

Cúp hè! Cúp hè!

Tay mặt cầm kéo

Tay trái cầm lược

Thủng thỉnh cho khéo

Bỏ cái ngu này

Bỏ cái dại này

Ăn ngay nói thẳng

Học mới từ đây

Cúp hè! Cúp hè!

Trên đường canh tân

Đừng ai ăn mặn

Đừng ai nói láo

Ngày nay ta cúp

Ngày mai ta cạo

Cúp hè! Cúp hè!

Mọi người cùng cúp

Cho sạch đầu tóc

Cho đẹp con người

Ai nấy thảnh thơi

Xóm làng trông cậy

Cúp hè! Cúp hè!

Ai đi đò dọc

Kẻ ngược người xuôi

Ai ngồi tàu suốt

Từ Bắc vô Nam

Lên ngàn xuống bể

Cúp hè! Cúp hè!

Từ sĩ đến nông

Từ công đến thương

Đi chài, dệt sợi

Trăm người như một

Bảo nhau cúp tóc

Cúp hè! Cúp hè!

Bài Vè 'Cúp hè!' là một tác phẩm văn học dân gian độc đáo, thể hiện mong ước về sự thay đổi, đổi mới và hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn. Bài vè mang tính giáo d...

Một cơn gió táp mưa sa

Non sông nổi giận, cỏ hoa đeo sầu

Gió mưa nghe vẳng bên lầu

Tưởng hồn nghĩa sĩ ở đâu ngang trời

Than ôi cũng một kiếp người

Một lòng yêu nước thương nòi xót xa

Non sông Hồng Lạc một nhà

Nhớ người ta phải hương hoa cúng giàng

Mực hòa máu lệ một chương

Khóc trang nghĩa dũng nêu gương muôn đời

Nhớ xưa liệt sĩ bốn người

Ở trong ban lính đóng nơi Hà thành

Đòi phen trận mạc tập tành

Thấy người xe ngựa, tủi mình non sông …

Tác phẩm "Vè một cơn gió táp mưa sa" là một áng văn chương dân gian đầy bi tráng, phản ánh nỗi đau của dân tộc trước cảnh nước mất nhà tan. Bài vè đi thẳng vào...

Văn thân kéo giữa ban ngày,

Bắt ông Thượng Bắc đi đày ở đâu?

Tiếc ngài có một bộ râu,

Để cho bà lớn ăn sầu lo toan.

Ngày thường độc ác gian ngoan,

Giờ bà kêu khóc lạy van dân lành.

Bởi chưng ngài muốn giàu sang,

Theo Tây hại nước hại làng hại dân

Đạo trời nổi nghĩa Văn thân,

Giết quân phản tặc vinh thân hại nòi!

Đao gươm vây kín trong ngoài,

Gia nhân ngài Thượng rụng rời thất kinh.

Thân hào đốt cháy tư dinh,

Đập gãy ghế bành, tràng kỷ, án thư

Phá hết của nả riêng tư,

Xé tan cả bộ kinh Thư phẩm màu …

Vè 'Văn thân kéo giữa ban ngày' là một tác phẩm dân gian thể hiện thái độ phê phán, căm ghét những kẻ bán nước cầu vinh, sống xa hoa trên sự đau khổ của nhân dâ...

Ngôn đa ngữ thất

Nói trật nhiều điều

Tiền rượu chúng kêu

Còn ngồi nói pháo

Nhiếc rằng nói láo

Uống chẳng biết lo

Rượu muốn đong cho

Tiền không chịu trả

Say rồi bậy bạ

Nói dọc nói ngang

Nằm sá nằm đàng

Té lên té xuống

Rượu bao nhiêu cũng uống

Uống quá mẹ hũ chìm

Nói như bìm bìm

Leo dây leo nhợ …

Tác phẩm "Ngôn đa ngữ thất" là một bài vè dân gian độc đáo, thể hiện sự sáng tạo trong ngôn ngữ và phản ánh một khía cạnh sinh hoạt đời sống. Bài vè ngắn gọn nh...

Vâng lời troàn ngươn soái

Mình đeo ấn Tổng nhung

Lời khuyên rao chư sĩ anh hùng

Mặt phải trái coi qua thời biết

Mình là con trong đất Việt

Chẳng phải người sanh sản cõi Tây phiên

Mà ham di địch tước quyền

Lại nỡ khiến tấm lòng vô hậu

Chớ bắt chước những loài quân dậu

A dua hùa lưng lớn thờ chồn

Đừng bày theo những đảng ác côn …

Đoạn trích "Vè Tổng binh" là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại vè, thể hiện tinh thần yêu nước và lòng căm thù giặc ngoại xâm của nhân dân ta. Tác phẩm phê ph...

Từ ngày có mặt thằng Tây

Phu phen tạp dịch hàng ngày khốn thân!

Tai vạ trửa dân

Hắn mần đã nghiệt:

Khắp nơi ráo riết

Giở sổ đếm người

Kể chi lão phụ con trai

Người đi phu cũng tội

Kẻ ở nhà cũng tội

Vua quan bối rối

Họ đập đánh lút đầu:

– Phu phải đi cho mau

Việc quan cần cho kịp!

Một ngày phải kíp

Để kiểm phu chợ Lường …

Đoạn vè "Từ ngày có mặt thằng Tây" là lời than thở của nhân dân ta về những khổ cực dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Tác phẩm phản ánh hiện thực xã hội Việt Na...

Tượng nghe:

Nước có nguồn, cây có gốc

Huống chi người có da, có tóc

Mà sao không biết chúa, biết cha?

Huống chi người có nóc có gia

Mà sao không biết trung biết hiếu

Hai vai nặng trĩu

Gánh chi bằng gánh cang thường

Một dạ trung lương

Gồng chi bằng gồng xã tắc

Bớ những người tai mắt

Thử xem loại thú cầm:

Trâu ngựa dòng điếc câm

Còn biết đền ơn cho nhà chủ

Muông gà loài gáy sủa

Còn biết đáp nghĩa lại người nuôi …

Tác phẩm "Tượng nghe" là một bài vè độc đáo trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Bài vè sử dụng ngôn ngữ giản dị, hình ảnh gần gũi để giáo huấn về đạo lý l...

Giáp Thân đã mãn

Ất Dậu tấn lai

Chánh ngoạt sơ khai

Bình yên phước thọ

Nhựt nguyệt soi tỏ

Nam chiếu phúc bồn

Tục danh Hóc Môn

Xứ Bình Long huyện

Hà do khởi chuyện?

Hà sự hàm mai?

Tích ác bởi ai?

Giết quan rửa hận …

Đoạn trích thuộc thể loại Vè, là một hình thức thơ ca dân gian mang tính dự báo, chiêm nghiệm về thời cuộc. Lời vè Giáp Thân - Ất Dậu thường được lưu truyền để...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè con chuột

Cái đuôi thậm đuột

Như thể ống tre

Cái đuôi ngo ngoe

Ai thấy cũng sợ

Ban ngày thì dở

Núp bụi núp bờ

Tối tối trăng mờ

Rủ nhau đi cắn

Thấy lúa trổ trắng

Trong bụng rất mừng

Chỉ cắn cầm chừng

Mỗi ngày một mẩu

Tác phẩm "Vè con chuột" là một ví dụ tiêu biểu của thể loại vè dân gian Việt Nam. Bài vè miêu tả sinh động hình ảnh con chuột, loài vật quen thuộc trong đời sốn...

Thuở vua Tự Đức trị vì

Thái hoà tự Võ khác gì Đường, Ngu

Nơi nơi kích nhưỡng khang cù

Thái Sơn bàn thạch cơ đồ vững an

Tuy loài hải thủy sơn man

Cũng mến oai đức thê bằng lai quy

Cớ sao vận hội bất kỳ

Năm ba mươi mốt can chi Mậu Dần

Tai trời khắp xuống chúng dân

Ba huyện Quảng Ngãi mười phần tả tơi

Nắng cho năm bảy tháng trời

Lúa lang bắp đậu cháy phơi cánh đồng

Tháng ba bị háp đã xong

Lúa nhồng, bát ngoạt làm đòng cũng khô …

Đoạn vè trên là một tác phẩm văn học dân gian, mô tả lại thảm họa thiên tai dưới triều vua Tự Đức. Bài vè thể hiện nỗi lòng xót xa của nhân dân trước cảnh lầm t...

Tiếng đồn các lái Đồng Nai

Tháng giêng cưa ván, tháng hai đóng thuyền

Tháng ba củi lửa huyên thuyên

Tháng tư dọn thuyền quay lại lộn ra

Sài Gòn, Rạch Giá bao xa

Lần theo tăm cá xa nhà đã lâu

Một trăm ông lái làu làu

Đi qua Giáp Nước, Vũng Tàu phải ghê

Kỳ Vân có bãi lưới rê

Non cao biển thẳm ủ ê tấc lòng

Khúc nôi lụy nhỏ đằm đằm

Xích Ram đã khỏi, Bãi Dầm đã qua

Hồ Tràm, Hồ Đắng de ra

Thân Trong nằm trước, Mũi Bà nằm trong …

Tác phẩm "Vè lái Đồng Nai" là một khúc ca dao dân gian độc đáo, ghi lại hành trình vất vả và kinh nghiệm chinh phục sông nước của những người lái buôn xưa. Bài...

Giời làm chết đói tháng ba

Người thì bán cửa bán nhà để ăn

Người thì bán áo bán khăn

Bán đi cho sạch, cốt ăn sống người

Người thì bán mâm bán nồi

Người thì bán cả đồ chơi trong nhà

Người thì bán đất bán nhà

Người thì bán cả mâm xà bát hương

Người thì bán sập bán giường

Có người bán chĩnh làm tương độ chầy

Giời ơi đất hỡi có hay?

Tác phẩm "Giời làm chết đói tháng ba" là một bài vè dân gian thể hiện nỗi thống khổ của người nông dân Việt Nam trước nạn đói. Bài vè phản ánh chân thực bức tra...

Lẳng lặng mà nghe

Cái vè thằng nhác

Trời đà phó thác

Tính khí anh ta

Buổi còn mẹ cha

Theo đòi thư sự

Cho đi học chữ

“Nhiều chữ ai vay?”

Cho đi học cày

Rằng “Nghề ở đợ!”

Cho đi học thợ

Nói “Nghề ấy buồn”

Cho đi tập buôn

“Ấy nghề ngồi chợ!” …

Đoạn trích "Cái vè thằng nhác" thuộc thể loại vè, mô tả chân dung một thanh niên lười biếng, không chịu học hành hay làm lụng. Tác phẩm dân gian này phản ánh mộ...

Nghe vẻ, nghe ve

Nghe vè thịt chó

Anh nào chịu khó

Thì đi mua tương

Cái việc tầm thường

Ai ai cũng biết

Muốn cho tươm tất

Đậu phộng, đậu nành

Củ sả, củ hành

Mua ba tiền bún

Một tiền rau húng …

Bài vè "Nghe vẻ, nghe ve" là một tác phẩm dân gian độc đáo, thường được dùng để bắt đầu các câu chuyện, lời ru hoặc trò chơi. Lời vè mộc mạc, gần gũi, phản ánh...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè cầm thú

Hay quyến hay dụ

Là con chim quyên

Nết ở chẳng hiền

Là chim cồng cộc

Làm ăn mệt nhọc

Là chim le le

Nghe vẻ nghe ve

Là chim chèo bẻo

Chân đi khấp khẻo

Là con cò ma …

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè dân gian quen thuộc, thường được trẻ em hát trong các trò chơi. Bài vè sử dụng hình ảnh các loài chim để miêu tả những...

Tiếng đồn quả thiệt chẳng sai

Có người nói láo không ai dám bì

Lội ngang qua biển một khi

Thấy tàu đương chạy tôi ghì ngừng như không

Lên rừng tôi vác đá hàn sông

Gặp cọp tôi bồng về để nuôi chơi

Nhà tôi có trồng một bụi cải trời

Lá bằng cái sịa kinh thời tôi quá kinh

Dưa gang của tôi cái hột bằng cái chình

Sức tôi một mình ăn hết nồi ba

Tôi trồng chơi có một dây khổ qua

Nó ra một trái tôi xách mà năm ky …

Tác phẩm "Vè nói láo" là một ví dụ tiêu biểu cho thể loại vè, một hình thức văn nghệ dân gian độc đáo của Việt Nam. Đoạn trích khắc họa tài năng phóng đại, trí...

Ai ơi lẳng lặng mà nghe

Người xưa để lại bài vè gái hư

Nấu cơm bữa thiếu bữa dư

Bữa sống bữa khét bữa như cháo bồi

Đụng đâu cũng lết vào ngồi

Lấm lem vạt áo như nùi giẻ lau

Quần thì ống thấp ống cao

Đầu bù tóc rối tào lao suốt ngày

Ngồi lê đôi mách thật tài

Sáng thì đôi chối chiều thì phân bua

Tính tình quạu quọ câu mâu

Gặp trai cọ vế ngoẹo đầu múa may

Người thì lúc lắc lúc lay

Hở hang mất nết nhướng mày vảnh môi …

Bài vè "Ai ơi lẳng lặng mà nghe" là một áng văn học dân gian độc đáo, thuộc thể loại vè, chuyên dùng để phê phán những thói hư tật xấu, đặc biệt là hình ảnh cô...

U Minh nước đỏ

Choại, dớn, cóc kèn

Ăn ở cho hiền

Dạo chơi với rắn

Bất kỳ sâu cạn

Rắn nước, rắn râu

Bay trên trời cao

Rắn rồng uốn khúc

Chạy ngang chạy dọc

Rắn ngựa phóng theo

Hút gió thật kêu

Là con rắn lục

Mái gầm lục đục

Bò chậm như rùa …

Tác phẩm "U Minh nước đỏ" là một bài vè dân gian độc đáo, thể hiện sự quan sát tinh tế của người xưa về thế giới tự nhiên, đặc biệt là các loài rắn. Bài vè khôn...

Kể từ quân Pháp sang đây

Hại người cướp của bấy nay đã nhiều

Dân tình đồ thán đủ điều

Căm gan tức chí phải liều ra tay

Anh hùng đã tỏ tài trai

Nữ nhi cũng chẳng kém loài bồng tang

Nhớ xưa phất ngọn cờ vàng

Bà Trưng, Bà Triệu chiến trường xông pha

Cai Vàng lại có bà Ba

Tây Sơn bà Phó cũng là anh thư

Xúm tay xoay lại cơ đồ

Dân yên quốc thịnh phất cờ Việt Nam …

Đoạn vè "Kể từ quân Pháp sang đây" là một áng văn chương dân gian phản ánh tinh thần yêu nước và ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam trước ách đô hộ của thực...

Lẳng lặng mà nghe

Tôi nói cái vè

Vè các thứ bánh

Mấy tay phong tình huê nguyệt

Thì sẵn có bánh trung thu

Mấy ông thầy tu

Bánh sen thơm ngát

Ai mà hảo ngọt

Thì có bánh cam

Những kẻ nhát gan

Này là bánh tét

Còn như bánh ếch

Để mấy ông câu

Hủ lậu từ lâu

Thì ưa bánh tổ …

Tác phẩm "Lẳng lặng mà nghe tôi nói cái vè" là một bài vè dân gian độc đáo, giới thiệu về nhiều loại bánh khác nhau. Bài vè không chỉ liệt kê tên bánh mà còn kh...

Ăn lông ở lỗ, từ thuở tạo thiên

Hôm sớm cửa thiền, ăn chay niệm Phật

Cả đời chật vật, làm không đủ ăn

Tánh hay hiểu lầm, làm sao ăn ở

Biết ăn theo thuở, biết ở theo thời

Tài sức thua người, thì bị ăn hiếp

Đờn ca ăn nhịp, mới thật tài năng

Người không chịu làm, hay đi ăn ké

Cần phải tránh né, cái bọn ăn dơ

Vừa vét vừa quơ, muốn ăn trọn gói

Hễ ăn một đọi, thì nói một lời

Ăn phải coi nồi, ngồi thời coi hướng …

Tác phẩm "Ăn lông ở lỗ" là một bài vè dân gian độc đáo, giàu tính giáo dục. Bài vè sử dụng ngôn ngữ bình dị, gần gũi để truyền tải những bài học sâu sắc về lẽ s...

Cầu sắt mà bắc ngang sông

Chàng ơi sang tỉnh mà trông chẳng lầm

Hà Nội bắc sang Gia Lâm

Tính cây lô mét độ năm cây tròn

Họa hình Tây bắc ống nhòm

Ngắm đi ngắm lại xem còn cong không

Giở về hội nghị cộng đồng

Đến năm Mậu Tuất khởi công bắc cầu

Mộ phu khắp cả đâu đâu

Xây từ Ái Mộ bắt đầu xây ra

Bắc qua con sông Nhị Hà

Chia khoang làm nhịp, mười ba cột vừa

Lập mưu xây được bây giờ

Chế ra cái chụp để mà bơm lên

Bơm hết nước đến bùn đen

Người chết như rạ vẫn phải len mình vào …

Tác phẩm "Cầu sắt mà bắc ngang sông" là một bài vè dân gian độc đáo, miêu tả quá trình xây dựng một cây cầu sắt lớn, gắn liền với lịch sử và kỹ thuật xây dựng t...

Nhựt trình Vĩnh Ký đặt ra

Chép làm một bổn để mà coi chơi

Trà Vinh nhiều kẻ kỳ tời

Có thầy Thông Chánh thiệt người khôn ngoan

Đêm nằm khô héo lá gan

Nghĩ giận Biện lý không an tấm lòng

Chừng nào tỏ nỗi đục trong

Giết tên Biện lý trong lòng mới thanh

Lang sa làm việc Châu thành

Mười bốn tháng bảy lễ rày Chánh Chung

Chỉ sai đua ngựa rần rần

Trát đòi làng tổng tư bề đến đây

Bốn giờ đua ngựa cát bay

Phủ Hơn, Biện lý đương rày ngồi coi

Có thầy Thông Chánh hẳn hòi

Xách súng nai nịt đi coi châu thành …

Tác phẩm "Vè Ông Thông Chánh" là một khúc vè độc đáo, phản ánh chân thực một phần đời sống xã hội và tâm lý con người ở Trà Vinh xưa. Qua lời kể dí dỏm, tác phẩ...

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè con cút

Trâu ăn mấy chút

Bắt mẹ tôi đền

Nắm chóp tôi lên

Đau đầu cha chả

Chạy mời Trùm Xã,

Lại có Trưởng Đông

Trâu ăn ngoài đồng

Bắt vô mà cột

Mâm trầu cho tốt

Hũ rượu cho ngon

Phải trâu của con

Thì con bắt lấy …

Vè "Trâu ăn mấy chút" là một tác phẩm văn học dân gian thuộc thể loại vè, thường được dùng để giáo dục trẻ em về trách nhiệm và sự khôn ngoan. Bài vè này mô tả...

Nghe vẻ nghe ve,

Nghe vè bài tới

Cơm chưa lập xới

Trầu chửa kịp têm

Tao đánh ba đêm

Thua ba tiền rưỡi

Về nhà chống chửi:

“Thằng Móc, thằng Quăn,

Đánh sao không ăn

Mà thua lắm bấy?”

Tui lấy tiền cấy

Cho đủ mươi ngày

Bảy Thưa, Bảy Dày

Cùng là Ngạt kéo …

Câu vè "Cơm chưa lập xới" là một lời than thân, trách phận quen thuộc trong kho tàng ca dao, vè dân gian Việt Nam. Câu vè phản ánh chân thực hoàn cảnh nghèo khó...