Xóa lọc
Đang lọc theo thẻ: Lịch sử

Năm Đinh Tỵ mười ba tháng bảy

Nước Nam mình phút dậy can qua

Thái Nguyên nay có một tòa

Khố xanh, khố đỏ được ba trăm người

Cũng chí toan chọc trời khuấy nước

Ông Đội ra đi trước cầm binh

Rủ nhau lập tiểu triều đình

Những là cai đội khố xanh bằng lòng

Duy phó quản bất tòng quân lệnh

Hóa cho nên hủy mệnh xót xa

Sai người mở cửa nhà pha

Đem tù ra điểm được là bao nhiêu?

Truyền tù nhân cứ theo quân lệnh

Chớ thị thường uổng mệnh như chơi

Rồi ra làm lễ tế trời

Cờ đề “Phục Quốc” tài bồi Nam bang …

Đoạn vè trên là một tác phẩm văn học dân gian, phản ánh một sự kiện lịch sử có thật trong quá khứ. Lời vè mô tả chi tiết một cuộc khởi nghĩa hoặc một phong trào...

# Lịch sử # Pháp thuộc # Thái Nguyên # đội Cấn # Lương Ngọc Quyến

Tai nghe nhà nước mộ dân,

những lo những sợ chín mười phần em ôi.

Anh đi ra mặt biển chưn trời,

ơn cha nghĩa mẹ hai nơi chưa đền.

Dầu mà ông Tây bắt làm phên,

nhất thắng nhì bại, không quên cái nghĩa sinh thành.

Xót em vò võ một mình,

anh đi ra biển thẳm non xanh tư bề.

Vai mang khẩu súng lưng dắt lưỡi lê,

thôi thiếp bồng con dại lui về mần ăn.

Ví dầu anh có mần răng,

nơi mô xứng gió vừa trăng em đành.

Phận chàng vạn tử nhứt sanh,

trên thời mây đen kịt, dưới nước xanh dờn dờn.

Tư bề sóng bể như sơn,

đau lòng xót dạ nhiều cơn lắm bớ nàng.

Trăm lạy ông trời đặng chữ bình an,

đóng lon chức Đội về làng hiển vinh.

Làm thịt con heo quy tế tại đình,

rượu chè chàng đãi dân tình một diên.

Tay bắt tay miệng lại hỏi liền:

anh đi ra mấy tháng em có phiền hay không.

Bảy giờ mai bước xuống tàu đồng,

tối tăm mù mịt như rồng với mây.

Hai bên những lính cùng Tây,

quân gia kéo tới chở đầy tàu binh…

Vè «Tai nghe nhà nước mộ dân» là một áng văn học dân gian đặc sắc, phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của người dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Tác phẩm...

# Lịch sử # chiến tranh # lính mộ

Nguyễn đi rồi Nguyễn lại về

Nguyễn về để đóng vai hề tay sai

Gái đẹp cùng với rượu Tây

Quốc trưởng mê gái liếm giày thực dân

Khi nào súng nổ đâu đây

Bù nhìn Bảo Đại tan thây có ngày

Tác phẩm "Nguyễn đi rồi Nguyễn lại về" là một bài vè dân gian mang tính châm biếm sâu sắc về một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam, phản ánh thái độ...

# Lịch sử # Trào phúng, phê phán đả kích # Bảo Đại

Lía ta nổi tiếng anh hào

Sơn hà một góc thiếu nào người hay

Bạc tiền thừa đủ một hai

Chiêu binh mãi mã càng ngày càng đông

Làm cho bốn biển anh hùng

Mến danh đều tới phục tùng chân tay.

Kẻ nào tàn ác lâu nay

Lía sai cướp của đoạt tài chẳng dung

Nhà giàu mấy tỉnh trong vùng

Thảy đều kinh sợ vô cùng lo toan

Nhất nhì những bực nhà quan

Nghe chàng Lía doạ kinh hoàng như điên

Nhà nào nhiều bạc dư tiền

Mà vô ân đức, Lía bèn đoạt thâu.

Tuy chàng ở chốn non đầu

Nhưng mà lương thực vật nào lại không

Lâu la ngày một tụ đông

Vỡ rừng làm rẫy, vun trồng bắp khoai

Mọi người trên dưới trong ngoài

Thảy đều no đủ sớm trưa an nhàn

Tiếng tăm về đến trào đàng

Làm cho văn võ bàng hoàng chẳng an.

Nam triều chúa ngự ngai vàng

Bá quan chầu chực hai hàng tung hô

Có quan ngự sử bày phô

Tâu lên vua rõ lai do sự tình

Đem việc chàng Lía chiêu binh

Trình lên cặn kẽ phân minh mọi đàng

Nào khi Lía phá xóm làng

Đến khi lên núi dọc ngang thế nào

Kể tên những bậc phú hào

Từng bị quân Lía đoạt thâu gia tài

Vua ngồi nghe rõ một hai,

Đập bàn, vỗ án giận rày thét la:

– Dè đâu có đứa gian tà

Giết người, đoạt của thiệt là khó dung

Truyền cho mười vạn binh hùng

Dưới cờ đại tướng binh nhung lên đàng

Đại quân vâng lệnh Nam hoàng

Hành quân tức khắc thẳng đàng ruổi dong

Gập ghềnh bao quản núi non

Dậy trời sát khí quân bon lên rừng. …

Tác phẩm "Vè Lía" là một khúc ca dao dân gian, ghi lại cuộc đời và hành động của nhân vật Lía, một thủ lĩnh nghĩa quân chống lại cường hào ác bá. Tác phẩm phản...

# Lịch sử # chàng Lía

Lẳng lặng mà nghe

Cài vè học vụ

Đồng bào mù chữ

Ở khắp mọi nơi

Chiếm chín phần mười

Toàn dân đất Việt

Muôn bề chịu thiệt

Chịu đui, chịu điếc

Đời sống vùi dập

Trong vòng nô lệ

Hơi đâu mà kể

Những sự đã qua

Chính phủ Cộng hòa

Ngày nay khác hẳn

Đêm ngày lo lắng

Đến việc học hành

Mấy triệu dân lành

Còn đương tăm tối

Bị đời hất hủi

Khổ nhục đáng thương

Ngơ ngác trên đường

Như mù không thấy

Những điều như vậy

Không thể bỏ qua …

Tác phẩm "Lẳng lặng mà nghe" thuộc thể loại Vè, là một lời kêu gọi hành động mạnh mẽ về vấn đề mù chữ trong xã hội Việt Nam xưa. Bài vè phản ánh thực trạng đáng...

# Lịch sử # bình dân học vụ

Giữa năm Đinh Dậu mới rồi

Sư ông chùa Lãng là người đảm đang

Viết tờ quyên giáo các làng

Lãng Đông, Năng Nhượng chuyển sang Trực Tầm

Chiều hôm còn ở Đồng Xâm

Rạng mai Đắc Chúng, tối tầm Dục Dương

Cùng với nghĩa sĩ bốn phương

Phất cờ thần tướng mở đường thiên binh

Phá dinh công sứ Thái Bình

Sa cơ ông đã bỏ mình vì dân.

Đoạn vè trên kể về hành động của một vị sư chùa Lãng, người đã đứng lên kêu gọi dân làng và nghĩa sĩ bốn phương cùng nhau phất cờ khởi nghĩa chống lại ách đô hộ...

# Lịch sử # kháng chiến chống Pháp # thái bình

Kể từ lịch sử nước Nam triều,

Thương cho mấy người tài năng học sĩ chết đã nhiều vì Tây qua

Quảng Nam có ông Hường Hiệu ở Thanh Hà,

Trung thành với nước nên xa chốn triều thần

Về nhà sầu thảm với nhân dân,

Lâm vô tử trận chín mười phần còn chi

Tụi Tây qua đã tới Trung Kỳ,

Đế đô co kéo còn gì nước Nam

Giận thay cho chú Cần Thân,

Cầu tham lam mãi quốc biết ăn làm với ai

Nước Nam mình thiếu chi kẻ anh tài,

Văn chương đủ hết không dùi mài cho nên

Để cho nhà dột khó ngăn,

Thơ ông Hường để lại dưới đền đinh ninh

Thương thay cho cộng sản hữu tình,

Trung thành với Tổ quốc liều mình cho nên khô

Nghĩ sự tình thảm biết chừng mô,

Kẻ thì bị đày ra bỏ vợ, người bị giải vô bỏ chồng

Thù xưa còn hỡi ghi lòng,

Gang sơn Tổ quốc khi không mà thành

Giậm chân kêu với ông trời xanh,

Nhân dân xuất thế giặc Nam thành cũng tan

Đánh Anh, Tây, Nhật đầu hàng,

Sơn băng thuỷ kiệt mở mang cho nước nhà.

Tác phẩm "Vè" này là một áng thơ ca dân gian đầy cảm xúc, phản ánh sâu sắc nỗi lòng của người dân Việt Nam trước những biến cố lịch sử và sự thống trị của ngoại...

# Lịch sử # Cần Vương # kháng Pháp

Hò khoan hò uẩy

Ăn đã vậy

Múa gậy làm sao?

Chân thấp chân cao

Mau mau cho chóng

Năng khiếp năng dũng

Hữu khuất hữu thân

Cao Tổ thời nhân

Hạng Vương thời bạo

Nhân hiền tại mạo

Trắng gạo ngon cơm

Hò khoa hò uẩy

Câu đồng dao "Hò khoan hò uẩy" là một lời ca dao quen thuộc, thường được trẻ em cất lên trong các trò chơi dân gian. Lời ca vừa vui nhộn, vừa ẩn chứa những bài...

# Lịch sử # diện mạo # Hạng Vũ # Cao Tổ # Hạng Vương # nhân diện học

Hỡi cô mặc yếm hoa hiên,

Có muốn lấy tiền thì xuống tàu Tây.

Có xuống thì xuống hôm nay,

Kẻo mai tàu chạy một ngày một xa.

Có lấy thì lấy quan ba,

Chớ lấy lính tập mà ra Hải Phòng.

Câu ca dao "Hỡi cô mặc yếm hoa hiên" là một áng văn chương dân gian giàu tính biểu tượng. Nó phản ánh một phần đời sống tinh thần và quan niệm về hôn nhân của n...

# Lịch sử # Trào phúng, phê phán đả kích

Vào tầng cũng lắm thằng Tây

Thằng kia mũ trắng, thằng đây mũ vàng

Đường goòng bắc dọc bắc ngang

Nào hầm lò, nào xe cộ linh tinh

Trôg lên núi lửa cháy bừng bừng

Mìn nổ đùng đùng, đá chuyển vang vang

Đường tầng như thể bậc thang

Trèo đèo, xuống dốc, ngổn ngang tơi bời

Trông lên những núi cùng trời

Ngoảnh mặt kẻ trước người sau giật mình

Mênh mông ngao ngán một màu

Đường xa cách mấy lần tàu ai ơi.

Đây là một bài ca dao thể hiện cái nhìn của người lao động Việt Nam về công cuộc khai thác hầm lò ở các mỏ than dưới thời Pháp thuộc. Bài ca thể hiện sự vất vả,...

# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # kháng Pháp # thợ mỏ # Pháp thuộc

Sáng ngày mới sớm tinh sương

Cơm trôi khỏi miệng vác choòng ra đi

Vợ nghèo ẵm trẻ hài nhi

Lên tầng để bụi, rồi đi đẩy goòng

Trẻ thơ nằm mớ bòng bong

Nô đùa muỗi cỏ, đói lòng ngậm que

Lên tầng khuỵu gối đun xe

Gò lưng mửa mật nắng hè quản chi

Chồng xuống lò giếng đen sì

Mong sao cho chóng chiều về một công!

Bài ca dao mô tả cảnh lao động vất vả, nhọc nhằn của người nông dân Việt Nam xưa. Tác phẩm khắc họa chân thực cuộc sống mưu sinh đầy gian truân, thể hiện nỗi lò...

# Lịch sử # Lao động sản xuất # Pháp thuộc # thợ mỏ

Tài nguyên than mỏ nước Nam

Thằng Tây làm chủ, mình làm cu li

Chỉ vì đói rách phải đi

Đi làm phu mỏ, bỏ quê, bỏ nhà

Một nghìn chín trăm ba ba

Là năm Quý Dậu con gà ác thay

Kể dời phu mỏ Hòn Gai

Công ty than của chủ Tây sang làm

Chiêu phu mộ Khách, An Nam

Cuốc tầng khai mỏ tìm than ra vầy

Than ra ở các mỏ này

Hà Lầm, Hà Sú, mỏ rày Ngã Hai

Bán than cho các nước ngoài

Tàu bè ngoại quốc vãng lai mua dùng

Chủ nhì, chủ nhất, đốc công

Mỗi sở một sếp cai trong sở làm

Làm ra máy trục, máy sàng

Sở Tàu, Than Luyện, Sở Than chung là

Va-gông, than chở về ga

La-ga đặt ở Cốt Na cổng đồn

Để cho xe hỏa dắt dồn

Thật là tiện lợi gọn gàng vân vi

Ăng Lê, Nhật Bản, Hoa Kỳ

Hồng Kông, Thượng Hải đều thì sang mua

Cửa Ông là Cẩm Phả po

Cẩm Phả min, Cọc Sáu, cùng là Mông Dương

Ngoại giao các nước thông thương

Hòn Gai giàu vốn lại cường thịnh ra

Tây Bay coi sổ la voa

Bắc ngay đường sắt cho xe thông hành

Một đường đi thẳng Hà Lầm

Một đường Núi Béo, Cọc Năm đi về …

Tác phẩm dân ca này là lời than thở, tố cáo nỗi khổ của người dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Bài ca mô tả cảnh khai thác than tại Hòn Gai, nơi người Việt tr...

# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # Pháp thuộc # Quảng Ninh # thợ mỏ

Ai đem tôi đến chốn này

Bên kia Vạ Cháy, bên này Bang Gai

Trên đồn có lão quan hai

Cửa Lục tàu đậu một vài chỗ sâu

Thằng Tây mưu mẹo đã lâu

Đóng ba chiếc tầu chạy cạn cả ba

Một chiếc thì chạy Cốt Na

Chiếc vào Hà Sú, chiếc ra Hà Lầm

Mười giờ rưỡi nó kéo còi tầm

Cu li đâu đấy về nằm nghỉ ngơi

Đến mười hai giờ bốn mươi

Síp lê một tiếng muôn người kéo ra

Nó quát một tiếng chẳng là

Nó quát hai tiếng giãn ra hai hàng

Xướng thẻ thì xướng rõ ràng

Nó biên vào sổ đi làm táo tươi

Người thì ghè đá nung vôi

Người thì vác gỗ ai coi cho tường

Người thì xẻ đất đắp đường

Người thì đánh sắt ở trong lò rèn

Người thì xẻ ván đóng xe

Người thì chẻ trúc, chẻ tre đan lồng

Người xe hỏa, người máy rồng

Người biên kho gỗ, người trông kho dầu …

Tác phẩm ca dao này phản ánh chân thực cảnh lao động khổ sai của người dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc. Nó khắc họa một bức tranh sống động về cuộc sống bị bó...

# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # thợ mỏ # Quảng Ninh

Chưa đi chưa biết Cửa Ông

Đến đây mới biết đường không lối về

Phu sắng-tẩy ai thuê mà đánh

Thẻ than sàng ai bán mà mua

Nhà quê còn có ngày mùa

Đi nhặt, đi mót hột thừa mà ăn

Ở đây rét đói quanh năm

Đi câu cá: rủi, đi săn: hổ vồ

Khu Bò Đái xương khô rải rác

Bến Lò Vôi mấy xác bồng bềnh

Lạc loài bể khổ mông mênh

Thân vờ xơ xác lênh đênh chét mòn

Trót nghe bầu bạn ra đây

Lạ thung, lạ thổ, lạ cây, lạ nhà

Đồn Cẩm Phả sơn hà bát ngát

Huyện Hoành Bồ đá cát mênh mông

Ai ơi đứng lại mà trông

Kìa khe nước độc, nọ ông hùm già

Vui gì mà rủ nhau ra

Làm ăn khổ cực nghĩ mà tủi thân.

Câu ca dao "Chưa đi chưa biết Cửa Ông" là lời cảnh báo về sự khắc nghiệt và hiểm nguy của vùng đất xa lạ, nơi cuộc sống khó khăn, thiếu thốn. Bài ca thể hiện nỗ...

# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # Than thân trách phận # Hải Phòng # thợ mỏ

Đời mạt kiếp sao anh không thấy

Phỉnh phờ anh nó nói giàu sang

Xui anh vào lính Tây bang

Để cho chúng nó ngủ an trên lầu

Anh ơi phú quý về đâu

Thân mình khổ cực bù đầu tóc xơ

Anh mau về lúc bây giờ

Ở nhà cha đợi mẹ chờ em trông

Đoạn ca dao trên là lời than thở, trách móc của người phụ nữ về người chồng, người yêu đã đi làm lính cho thực dân Pháp. Bài ca dao phản ánh nỗi khổ của người d...

# Lịch sử # chiến tranh # lính mộ

Vì thằng giặc mỹ Giôn-xơn

Nên ta phải vượt Trường Sơn qua Lào

Thủ đô xa tự năm nào

Giã từ Tam Đảo, vẫy chào Điện Biên

Nay mai chiến thắng trăm miền

Thủ đô, Tam Đảo, Điện Biên lại về.

Câu ca dao "Vì thằng giặc mỹ Giôn-xơn..." là lời ca hào hùng thể hiện ý chí quyết tâm chống giặc của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước....

# Lịch sử # Trào phúng, phê phán đả kích # thuốc lá # thuốc lào